فروشگاهی تازه تاسيس، که در زيرزمين مسجد تاريخی مسلمانان مسکو
جای گرفته، به فروش لباسهای گوناگون برای زنان مسلمان اختصاص داده شده است. گشايش
اين فروشگاه را مسلمانان مسکو يک پديده تاريخی می دانند که در آن غير از لباس، زر و
زيورهای زنانه و سوغاتی های مختلف را می شود پيدا کرد. در اين فروشگاه خريداران را
زنان مسلمانی باحجاب، يعنی با لباسهای بلند و روسری تشکيل می دهند. يکی از آنها که
حليمه نام دارد، انواع مختلف روسری و حجاب، دامن، لباس و مانتوهايی را که به رنگهای
مختلف دوخته شده است نشان می دهد و زر و زيورهای همرنگ و مناسبی را برای آنها نيز
انتخاب می کند. "همه اين لباسها از پارچه های امروزی دوخته شده اند وهمچنين کيفيت
خوبی هم دارند." وی می گويد اين روزها نياز زنان جوان و امروزی مسلمان به اين گونه
لباسها بيشتر شده است. "خيلی وقت بود که مسجد در پی تاسيس چنين فروشگاهی بود و ما
اين پيشنهاد خود را با کارخانه "البرکت" در ميان گذاشتيم. تا حال اين کارخانه از
يگانه موسسه هايی ست که در مسکو اين گونه لباسهای با کيفيت و خوشدوخت را برای زنان
مسلمان در اين کشور غيرمسلمان آماده می کند. اما روسری هايی را که در اين جا می
بينيد از اروپا، ايتاليا، فرانسه و ترکيه می آوريم."
"پوششی فروتنانه" برای زن مسلمان
خريداران بين خود با زبان های مختلف صحبت می کنند. من زبان های
روسی، چرکسی، تاتاری، چچنی، تاجيکی را می شنوم. دو خريدار تاجيک که مادر و دو ختر
هستند، برای دخترک دوازده ساله سر و لباس انتخاب می کنند. " دختر من در اين
اواخر در اينجا در مسابقه دوره های آموزش دينی در مسجد شرکت داشت. از اين مغازه
خوشش آمده بود و مرا نيز اين جا آورد. کاش از اين گونه مغازه ها بيشتر باشد. خدا را
شکر که ما مسلمانيم." از دختر می پرسم که چرا پوشش اسلامی را انتخاب می کند،
او می گويد: "زيرا که در قرآن گفته شده است که زنان مسلمان بايد فروتنانه لباس
پوشند. و من خدا را شکر که در اين مغازه چنين لباسهايی را می بينم." اصلان مرد
جوانی از شهر "کاره چوا" وارد مغازه می شود. وی برای انتخاب لباس برای خواهر خود
اين جا آمده است. عقيده دارد که بر تن کردن چنين لباس هايی آزادگی خواهرانش را خدشه
دار نمی کند. خريدار ديگری که علی نام دارد، می خواهد که زن و دخترش لباس
زيبا به تن داشته باشند که مخالف عرف آنان هم نباشد. وی می گويد که بسيار دلش
می خواهد که زنان مسلمان اين گونه لباسهای زيبا و زرو زيورهای دلنشين داشته باشند.
اما وی نگران است که همه مردم مسلمان نمی توانند اينها را خريداری کنند. اما
يکی از خريداران زن از کيفيت لباس ها اظهار ناراضايتی می کند. او می گويد: "خوب است
که چنين مغازه ای تاسيس شده است و لباسهای با دوخت خوب و طراحی های زيبا در دسترس
می گذارد، اما من هنوز از کيفيت پارچه های لباس ها راضی نيستم. "
ايمان و ظاهر
بيشتر مسلمانانی که به مسجد تاريخی مسکو می آيند، از آغاز کار
اين مغازه لباسهای زنانه خوشنودند. آنها گويند که اين لباسها نه تنها برای
نمازخوانی زنان مسلمان بسيار راحت است، بلکه برای مهمانی و مراسم های جمعی و فرهنگی
نيز مناسب است. اما گوهر جوره يوا رئيس صندوق "تاجيکستان" معتقد است که رعايت ظاهر
هميشه دليل سلامت باطن نيست. "ايمان هر يک از ما در دل ما جای گرفته است. ايمان کس
از رفتار و کردار او پيداست نه از طرز لباس او. صداقت، وفا و راستی با خود و خدا
چيز ديگريست. نبايد دين خود را به مد تبديل کنيم. اين درست نيست. به خصوص در اين
زمانه دشواری که ما داريم." ظاهر و باطن از موضوع های عمده ادبيات صوفيانه است، که
مردم شرق تا حال از گفته های بزرگان خود درباره آن مانند گفته های مولانا رومی ياد
می کنند. اما هر چی نگوييم، اين در طبيعت زنان اروپايی و زنان شرقی ست که
هميشه در زيبا و دلنشين لباس پوشيدن کوشيده اند. اما شاعران همچنان از حسن و نور
باطنی ذکر می کرده اند.
اوضاع مسلمانان در شــوروی
سابق
اگر گزارشهای حزب کمونيست شوروی را ملاک قرار دهيم، اسلام از
سراسر اتحاد جماهير شوروی سوسياليستی به کلی نابود شده بود. اما آگاهان معتقدند که
دين اسلام در اين کشور هيچ گاه به طور کامل از بين نرفت و آداب و سنن مردم مسلمان
به موجوديت خود ادامه داد. با وجود اين در سراسر کشورهای قبلا مسلمان و آن زمان زير
حکومت شوراها، کل مسجدها و زيارتگاه ها يا به خرابه تبديل شدند و يا از فعاليت
بازماندند. در اتحاد شوروی همه دينداران تحت فشار و تعقيب دولتی قرار می
گرفتند، بعضی از رسوم و عادات مردم نيز ممنوع اعلام شد. مثلا ختنه سوران برای
مسلمانان و غسل تعميد برای روس های مسيحی. با وجود اين مردم برای اجرای اين
کارها راه های مختلف و پنهانی پيدا می کردند.
اسلام چگونه نجات يافت
الکسی ملشينکا، جانشين رئيس مرکز کارنگی در مسکو و از متخصصان
دين اسلام، خاطرات خود را چنين ياداور می شود: "در زمان شوروی در واقع اصطلاح ها
عوض شدند، اما محتوا همان باقی ماند. البته به طرز ديگر. مثلا مسجدها بسته شد، اما
مردم از 'اطاق های سرخی' که حزب کمونيست برايشان تهيه کرده بود و بعدها با عنوان
خانه های لنينی نام گرفت، به جای مسجد و يا نمازخانه استفاده می کردند. و اين حالت
هميشه، حتی در زمان اوج رژيم کمونيستی نيز وجود داشت." وی می گويد که در محل
های دوردست و در دهکده های کوهستانی آسيای ميانه و قفقاز دين اسلام موجوديت خود را
دوام داد و رعايت رسم و رسوم سنتی قطع نشد. در واقع دين اسلام که حتی قبل از
ايدئولوژی کمونيستی و بعد ها بلشويکی در کل رسوم و آداب و زندگی روزمره مردم ريشه
دوانده بود، در زمان اوج اتحاد شوروی خود را در سايه فرهنگ و رسم و آداب ملی مردم
پنهان کرد و نجات داد.
اتحاد ستاره سرخ و هلال ماه
در
۲۴ نوامبر سال
۱۹۱۷
کمتر از يک ماه بعد از انقلاب اکتبر روسیه، کميته مردمی
روسيه اعلاميه خود را چنين آغاز می کند: "به همه محنت کشان مسلمان روسيه و شرق..."
در ادامه اين بيانيه، که آن را ولاديمير لنين، رئيس کميته شورای مردمی و ياسيف
استالين، نماينده مردم در مسائل ملی تاييد و امضا نموده بودند، چنين گفته می شود:
"از اين بعد ايمان و اعتقاد شما، رسوم و آداب و مکان های ملی فرهنگی شما آزاد و
محفوظ خواهد بود..." چندی بعد از پخش اين بيانيه شعارهايی مثل "آزادی برای
مسلمانان" نيز به ديگر شعارهای انقلابی "کارخانه برای کارگران"، "زمين برای
دهقانان" و "نان برای گرسنگان" همراه شد. در دوم آوريل سال۱۹۲۰
لنين در يکی از تلگرافهای خود به گريگوری آرجانيکدزی، که
آن زمان مسئول برقراری صلح و آرامش در منطقه قفقاز بود، دستور می دهد که نسبت به
مسلمانان آنجا بسيار ملايم و مهربانانه برخورد نمايد. چنان که آقای ملشينکا
در کتاب خود آورده است، نمايندگان اسلامی در آن زمان در قفقاز شمالی در نوشته های
خود آورده اند، در آغاز سالهای دهه ۲۰
ماموران شوروی برای فعاليت دادگاه های شرعی کمک مالی می
رساندند. اما وحدت دولت شوروی با دين اسلام زمان زيادی دوام نيافت. زيرا در نيمه
دوم سالهای ۲۰ اتحاد شوروی با همه دين و فرهنگ های موجود در خاک خود جنگی
آشکار اعلام کرد و سرلشکران جانباز شوروی با رهبری اسلاوگرايان شروع به اقدام
کردند؛ امری که در بين مردم با عنوان "اتحاد سرلشکران بيخدا" معروف گرديد.
جنگ جهانی و مسلمانان شوروی
شروع جنگ جهانی به عوض شدن سياست داخلی شوروی و ملايم سازی
سختگيری ها نسبت به مسلمانان انجاميد. نگاه جانبگرايانه هيتلر نسبت به
مسلمانان شوروی برخی از مسلمانان را نيز به سمت نيروهای فاشيستی متمايل می کند. در
مناطق مسلمان نشين قفقاز، مردم با شعارهايی مثل "خدا بالای سر ما، هيتلر در کنار
ما" در بين مسلمانان تبليغات ضد شوروی آغاز نمودند. کميته مرکزی که برای
ساختن مسجدهای جديد اجازه داده بود و در به جا آوردن رسم های دينی و سنتی مردم
مسلمانان ديگر به شيوه قبلی خود مقاومت و سختگيری نمی کرد از نمايندگان مردم می
خواست که مسلمانان را به حمايت از وطن بزرگ و به مبارزه برای خاک مقدس آن دعوت
کنند. ميليون ها مسلمانان در اين طرح شرکت نمودند. بعد از پيروزی در جنگ
جهانی، اسلام در کنار ديگر دين های موجود در شوروی آميخته با فرهنگ و رسم و عادات
محلی به موجوديت خود ادامه داد و ديگر به طور جدی و به عنوان مسئله نگران کننده
برای شوراها مطرح نشد.
انقلاب ايران
اين تا زمانی ادامه يافت که در سال 1979 در ايران انقلاب اسلامی
رخ داد. جنگ روسيه با افغانستان نيز به عوض شدن نظرات دولت شوروی نسبت به مسلمانان
خاک خود انجاميد. زيرا در اين دوران بود که در کشور دوباره اسلامگرايی به جنبش آمد
و نمايندگان دولتی از وجود گروه ها و جلسه های کوچکی اطلاع می داند که در آنها صحبت
از برانگيختن مسلمانان در شوروی می رفت. در سال های ۸۰
، حزب دوباره به اقداماتی برای آرامسازی و يا نابود سازی دين در
کشور شروع کرد. اما اين مبارزه با فروپاشی و پريشانی اتحاد شوراها به جايی نرسيد.
هفتاد سال مبارزه برای دور سازی مردم از دين و اعتقاد هايشان، که در زمان شوروی با
شديد ترين طرز انجام شد، در ميان دين های موجود در اين کشور بی تاثير نبود.
در بين روس های مسيحی اين تاثير بيشتر به نظر می رسد. زيرا رسم های دينی مثل غسل
نوزادان و يا دعا برای زوج های جوان و دعا در بين مردم روس کاملا از بين رفت. در
حالی که در ميان مسلمانان اين کشور دعا و نماز، ختنه سوران، مراسم شرعی ازدواج و
غسل درگذشتگان پيش از خاکسپاری هيچ گاه از بين نرفته است.
مسلمانان مقيم روسيه
مسلمانان مقيم روسيه بخش قابل توجهی از اهالی روسيه امروز را
تشکيل می دهند. اما نظرهای گوناگونی راجع به تعداد مسلمانان در اين کشور وجود دارد.
چندی پيش در نشست سازمان کنفرانس اسلامی، ولاديمير پوتين، رئيس جمهور روسيه اعلام
کرد که در اين کشور حدود ۲۰ ميليون مسلمان به سر می برند. اما ولاديمير زارين، وزير
فدراسيون روسيه در امور اقوام، گفته است که تعداد مسلمانان ثبت نام شده در اين کشور
به ۱۴ ميليون و پانصد هزار نفر می رسد. اين در حالی است که در سال
۱۹۹۴ رويل عين الدين، قام مقام رئيس
اتحاديه مفتيان روسيه وجود ۱۹ ميليون مسلمان را تاييد کرده بود و
حيدر جمال، جانشين رئيس کميته مسلمانان، اعتقاد داشت که بيشتر از
۳۰
ميليون مسلمان در اين کشور زندگی می کنند. با وجود
اين که قانون اساسی روسيه آزادی مذهبی در اين کشور را تاييد کرده، باز هم ثبت نام
های دولتی قابل اعتماد به نظر نمی رسند. زيرا تعداد ثبت نام شدگان از روی تعداد
مردان و قومهايی است که با رعايت رسم و رسومهای اسلامی زندگی می کنند. بحث دامنه
داری بر سر مهاجران مسلمانی به وجود آمده است که از کشورهای سابق شوروی به روسيه
آمده اند. برخی از جامعه شناسان معتقدند که اين مهاجران موقت، که برای کار فصلی به
اين کشور آمده اند نه شناسنامه روسی دارند و نه دارای حق رای در انتخابات اين
کشورند. و از اين جاست که نبايد آنها را به تعداد مسلمانان مقيم روسيه اضافه کرد.
از جانب ديگر، "فايننشال تايمز" چاپ لندن در يکی از شماره های خود آورده است که
حدود سه تا چهار ميليون نفر که اعتقاد به دين اسلام دارند و عرف و آداب اسلامی را
رعايت می کنند، به خاک روسيه وارد شده اند. از اين شمار دو ميليون آذری، يک ميليون
قزاق و صدها هزار ازبک، تاجيک و قرقيز هستند. غير از اينها تعداد اسلاوهايی که دين
اسلام را قبول می کنند، معلوم نيست. بعضی ها می گويند که صدها نفر و برخی تعداد
آنها را هزاران نفر می دانند. همچنين مشاهده می شود که در روسيه سازمانهای
اسلاوی مسلمان فعاليت خود را آغاز کرده اند. شيخ فريد اسدولين، از شورای مفتيهای
مسکو در مصاحبه خود با "فايننشال تايمز" گفته است که تعداد بسياری از قومهای روس،
بلاروس و اوکراين، به خصوص جوانان تحصيلکرده جواب سوالات خود را در دين اسلام پيدا
می کنند. با وجود اين تعداد آنانی که تازه دين اسلام را قبول کرده اند، روشن نيست و
در هيچ جا ثبت نشده است. در حال حاضر، بيشترين تعداد مسلمانان در روسيه امروز
همچنان در کناره های رود ولگا و قفقاز شمالی به سر می برند. اما برخی از کارشناسان
افزايش شديد مسلمانان در پايتخت روسيه را يادآور می شوند. الکسی ملشينکا،
کارشناس مسايل اسلام در روسيه، به "فايننشال تايمز" گفته است که مشکل اساسی کشور در
بحران جمعيت و کاهش تعداد روسها در روسيه است، نه در افزايش مسلمانان در اين کشور.
وی افزود که اين دليل به اين دليل روسيه به يک کشور مسلمان تبديل نمی شود، گرچند
بعد از چند سالی ما شاهد تغييرات شگفت انگيزی خواهيم شد." بيشتر مسلمانان روسيه سنی
مذهب اند و شيعه ها در اين کشور بسيار کم به نظر می رسند.
تاتارها
تاتارها از قديمترين قومهای مسلمان در روسيه به شمار می روند.
سرشماری قومی که در سال ۲۰۰۲ صورت گرفت، تعداد آنها را پنج ميليون و 600 هزار تن، يعنی
۴
در صد اهالی کشور تعيين نمود. بيشترين تعداد تاتارها در
پاوالژی، کناره های رود ولگا، به سر می برند، که حدود چهار ميليون نفر هستند. بيش
از دو ميليون نفر در تاتارستان و حدود يک ميليون در باشقيزستان به سر می برند. بيش
از ۲۵۰ هزار نماينده اين قوم در نواحی تيومين و بيش از
۱۶۰
هزار در مسکو زندگی می کنند. تاتارها اولين دولت خود را در
اواخر قرن ۹ و اوايل قرن
۱۰
ميلادی با نام بولگاريای کنار والگا به وجود آوردند که
در حدود مرزهای تاتارستان امروزی قرار گرفته است. در سال ۹۲۲
تمام قومهای بلغاری دين اسلام را قبول کردند. بعد از قبول دين
اسلام خط عربی جايگزين خط قديم ترکی رايج در اين کشور شد. تا انقلاب اکتبر تاتارها
به بزرگترين شهرهای روسيه مهاجرت می کنند و با خود عرف و عادت فرهنگی خود را می
برند. در زمان شوروی دين آنها مانند همه دينهای ديگر زير فشار و تعقيب دولتی قرار
می گيرد و غيرفعال می گردد. در سالهای اخير به گفته محققان خودآگاهی مذهبی
تاتارها افزايش يافته و به عقيده آنها تاتارها بيشتر از ديگر قومهای مسلمان روسيه
با سرعت رو به تکامل دين و مذهب خود می آورند.
باشقرديها
باشقرديها دومين قوم مسلمان در روسيه به شمار می روند، که
جمعيتی بيش از يک ميليون و هفتصد هزار نفر را تشکيل می دهند. در باقريه بيش از يک
ميليون نفر به سر می برند و بيش از ۱۶۰
هزار نفر در نواحی همسايه چيليبنسک ساکن هستند. در تاتارستان
حدود ۱۵ هزار نفر و در پايتخت روسيه بيش از
شش هزار نفر ثبت نام شده اند. در يکی از منابع تاريخی بلخی از قرن
۱۰
ميلادی از باشقرديها به عنوان يک ملت سخن به ميان آمده و آنها
را به دو گروه تقسيم می کند: گروهی که در جنوب رود اورال به سر می برند و گروهی که
در کناره رود دون در نزديک سرحد ويزانتيه ساکن هستند. اسلام در قرن دهم به ميان قوم
باشقرد وارد می شود و در عصر چهاردهم به دين حاکم تبديل می گردد. در سال
۱۲۱۹-۱۲۲۰
سرزمين های باشقردنشين به تصرف چنگيزخان در می آيد و در ميانه
های قرن شانزدهم باشقرديها در اساس قرارداد به تابعيت امپراتوری روس و پادشاهی
ايوان مخوف در می آيند.
مسلمانان قفقاز
مسلمانان بيشتر در شمال قفقاز به سر می برند، که به گفته برخی
از کارشناسان، برای آنها رسم و عادات کوهستانی خود بيشتر قدر و قيمت داشته و همچنان
هم باقی مانده است. در قسمتهای گوناگون قفقاز شمالی دين اسلام با روشهای مختلف
گسترش يافته است و در شرق بيشتر و در غرب آن کمتر است. در شرق قفقاز بيشتر
رعايت طريقت های صوفيه، مانند نقشبنديه و قادريه تاثيرگذار بوده و هست. اما در غرب
آن اين طريقتها شناخته نيست. به عقيده کارشناسان در قفقاز شمالی تا حال جريان شديد
اسلامگرايی وجود دارد، که باعث بحران مداوم در اين منطقه گرديده است. اين از آن
بحرانهايی اس�������� که مسکو را با معمای بزرگی روبرو کرده است. به گفته کارشناسان اين
اسلامگرايی در ميان مردم درک کهنه ای از اسلام و سياستی را ترويج می کند، که در
دوران قبل از مدرنيسم شکل گرفته است.
چچن و اينگوشها
چچينها از سنتی ترين قومهای مسلمان در روسيه شناخته شده اند.
سرشماری سال ۲۰۰۲ تعداد آنها را يک ميليون و چهارصد هزار نفر نشان داده است که
معادل يک در صد اهالی کشور است. بر اساس اين سرشماری بيش از يک مليون نفر
مسلمان در داخل چچن و ۹۵ هزار در اينگوش و
۹۰
هزار نفر در داغستان زندگی می کنند. تعداد اينگوشهای
مسلمانی که در روسيه به سر می برند بيش از ۴۰۰ هزار نفر است. چنانکه آنا زيلکينا،
محقق مسايل منطقه در دانشگاه لندن، تاييد می کند، جريان مسلمان شدن مردم چچن و
اينگوش طولانی تر از ديگر قومهای قفقاز شمالی بوده است. وی می گويد که جريان به دين
اسلام درآمدن چچن و اينگوش در ميانه های قرن شانزدهم از طريق مبلغان مذهبی شروع شد.
اما از قرن ۱۸، يعنی بعد از يک صد سال چچنی ها از
نظر تاريخی با دين اسلام به طرز ناگسستنی پيوند برقرار کردند. اينگوشها از
طريق چچن ها و داغستانی ها با دين اسلام آشنا شدند و در قرن
۱۹ اين دين را به طور کامل قبول کردند.
داغستانيها
اهالی داغستان که تقريبا
۸۱۵ هزار اور، بيش از
۵۱۰
هزار درگينی، بيش از
۴۲۰ قوميق ها، بيش از
۴۱۱ هزار لزگين ها،
۱۵۶ هزار لکتسين ها و
۱۳۰
هزار تبسران را تشکيل ميدهد، از مسلمانان قفقاز شمالی
محسوب می شوند. اولين نشانه های اسلام در اين منطقه در قرن ۷
ميلادی در زمان زدوخوردهای خانيگری خزر با عربها شروع می شود.
تا قرن ۱۵ تبليغاتگران مذهبی عرب بيشتر اين مردم را به دين اسلام در
آوردند. گسترش دين اسلام در داغستان بيشتر از طريق جنگاوران تاتار- مغول و شاهان
ايرانی انجام يافت. در قرن ۱۹ زمان هجوم روسها به قفقاز مسلمانان اين منطقه به هم پيوستند و
دولت پرقدرتی را به رهبری شيخ شامل به وجود آوردند، تا در مقابل روسها بجنگند. اين
دولت بخشی از مرزهای امروزی داغستان و چچن را در بر می گرفت.
آذربايجانيها
بيش از
۶۲۰
هزار آذربايجانی های مسلمان در خاک روسيه کنونی به سر می برند.
در شهرهای مرکزی بيش از ۱۶۰ هزار، در کناره های رود ولگا بيش از
۸۵ هزار و در اورال بيش از
۶۶
هزار آذربايجانی سرشماری شده اند. بيشتر اينها مسلمانان
شيعه مذهب هستند. افزايش تعداد اين قوم در روسيه بعد از بحرانهای اقتصادی در داخل
کشور آذربايجان صورت گرفته است. آذربايجانيهای روسيه روابط ناگسستنی با قوم و
خويشهای خود دارند و از لحاظ مالی به آنها مرتب کمک می رسانند. روابط خانوادگی در
بين آذربايجانيها خيلی قويتر از ديگر مسلمانان شمال قفقاز است. جامعه شناسان از افت
شمار مهاجران آذربايجانی در چند سال اخير به خاک روسيه گزارش داده اند و تاکيد کرده
اند که آنهايی هم که به روسيه می آيند به دنبال خويشاوندانی می آيند که سالها قبل
مهاجرت کرده اند. تحقيقات جامعه شناسی روشن کرده است که داغستانيها و آذربايجانيها
مردمی اند که هيچ وقت با روسها نمی آميزند و در دايره همزبانان و همکيشان خود زندگی
می کنند. رهبر مسلمانان روسیه: اگر پيامبر می بود در استفاده از ابزار مدرن ترديد
نمی کرد. بیش از هزار سال است که دین اسلام در مرزهای روسیه حضور دارد.
در این مدت برای ادامه حضور خود در جامعه ای غیرمسلمان، در
احاطه دینهای متمایز و همچنين در چارچوب قوانین دولتی غیرمسلمان تجربه های بسیاری
به دست آورده است. اما در چند سال اخير رشد فعالیت بنیادگرايان افراطی را شاهد بوده
ايم. در حالی که می دانیم دین اسلام به این گروه از مسلمانان خلاصه نمی شود. پرسشی
که مطرح می شود اين است که آیا مردم روسیه شناخت درستی از اسلام دارند؟ برای
پاسخ به اين سؤالات ما ازشیخ رویل عین الدین، رئیس شورای مفتیان روسیه، خواستيم که
به سؤالات خوانندگان سایت روسی بی بی سی پاسخ بدهد، که درخواست ما را پذیرفت.
گرداننده برنامه:
راجع به نوسازی دین اسلام چه فکر می کنید و این سؤال تا چی حد واقع بينانه است؟
اصولا نقش مسلمانان روسیه را در اين روند چگونه می بينيد؟ دین اسلام در دنیای مدرن
به شدت در حال رواج است. امروز در جهان شمار مسلمانان در حال افزایش است. اسلام اگر
در حال گسترش است، ماهیت آن نیز در حال رشد و گسترش است. اما در مورد روسیه می
دانيد که از اواخر قرن 18 و همچنين در قرن 19 حرکت تازه ای شکل گرفت با عنوان
نوگرايی. یعنی تجدد فکری اندیشمندان مسلمان. من خود در صحبتها و سخنرانی هایم
تاکید زیادی روی نوسازی اسلام و تجدید آن دارم. بسیاری از قوانین دین اسلام
را می شود با زندگانی امروز مطابقت داد. اما قوانین اصلی شریعت، مثل نماز، روزه،
زکات، زیارت مکانهای مقدس، عقد ازدواج و روابط خانوادگی باید به طرز سنتی رعایت
شود. ولی مسائل مربوط به کار و جامعه قابليت تطبيق با زمان را دارند. مثلا در گذشته
مسایل مالی بین دو نفر انجام می گرفت. کسی از دیگری قرض می گرفت و بر می گرداند
بدون بهره. اما حالا سیستم مالی عوض شده است. اگر کسی با معامله سرو کار دارد، باید
مالیات بپردازد و این مالیات دیگر از مفهوم قدیمی خود دور است. این گونه داد و
ستدها در قرارداد طرفین ثبت می گردند و این از نظر دین اسلام قابل قبول شده است.
یکی از خواننده های ما پرسیده که آیا مسلمانان روسیه باید به رئیس جمهور غیرمسلمان
اطاعت کنند یا خیر؟ دولت ساختار دموکراتیک دارد و بر اساس آن مردم برای خود رهبر
انتخاب می نمایند. خیلی از رهبران دولتی روسیه مسلمان اند. یک فرد مسلمان نیز می
تواند به بلندترین مقامات جمهوری برسد. در قرآن گفته می شود که باید از خدا
اطاعت نمود و نمایندگان او و همچنان به کسانی که با حل مسایل شما سرو کار دارند. پس
ما باید به رئیس جمهور اطاعت کنيم. در داخل خانواده ما با رعایت عرف و عادات و با
قوانین دین خود زندگی می کنیم، اما در جامعه، باید از قوانین رسکی اطاعت کنيم. اما
با وجود این کسانی هستند که با نام اسلام و زیر پرچم آن به قتل آدمان دست می زنند.
اگر کسانی که در کوهستانها می تازند فکر می کنند که با قتل آدمیان به بهشت راه
خواهند یافت، کاملا اشتباه می کنند. آنها فرسنگها دور از اسلام اند. قتل یک نفر در
پیش خدا به قتل تمام انسانیت برابر است و قتل آدم بیگناه بزرگترین گناه محسوب می
شود.
الودی از بریتانیا می پرسد:
آیا در روسیه برابری حقوقی بين دین اسلام و دین مسيحی وجود دارد؟ امروز در روسیه
اسلام از حقوقی بی سابقه در تاریخ برخوردار است. مسلمانان نه در زمان روسیه پادشاهی
و نه در رژیم شوروی از هیچ یک از حقوق امروزی خود برخوردار نبودند. امروز دین
اسلام به عنوان دین سنتی کشور روسیه شناخته شده است. مسلمانان این کشور از قومهای
بومی به شمار می روند که در شکل گرفتن دولت روسیه و جامعه روحانی و فرهنگی آن نقش
مهمی ایفا کرده اند. بر اساس قانون اساسی این کشور مذهب مسيحی اسلاوگرا و دین
اسلام برابر حقوق شناخته شده اند. اما متاسفانه، در عمل این گونه نیست. اسلاوگرایان
می گویند که تعداد آنها بیشتر از مسلمانهاست و روسیه یک کشور مسیحی است. و ما
مسلمانان می گوئیم، نه. روسیه هم کشور مسلمانان است و هم کشور اسلاوگرایان. زیرا
اگر ما مسلمانها به خانگران روس کمک نمی کردیم، دولت روسیه هرگز به وجود نمی آمد.
در عین حال 20 ميلیون مسلمان در این کشور به سر می برند. آنها صاحب حقوق اند و
خواهان برابری کامل هستند.
ایرینه از روسیه:
خیلی از زنان مسلمان با شوهرهای غیرمسلمان خود زندگانی می کنند. چرا همه علما به
طلاق حکم می دهند. آیا برای این زنان راه دیگری وجود ندارد؟ اگر شوهر دین اسلام را
نپذیرد، همه نمایندگان دین اسلام حکم به طلاق می دهند. زیرا سخن از تربیت اولاد
است. با پدر غیرمسلمان کودکان آنها نیز غیرمسلمان بار می آیند. در حالی که اسلام از
زن مسلمان می طلبد که فرزندان خود را مطابق دین خود تربیت نماید. طبق قوانین
اسلام تأمین خانواده با مرد است، و چون مرد سرور خانواده است اگر مرد غیرمسلمان
باشد فرزندان نیز غیرمسلمان بار می آیند. تنها به این دلیل است که دین اسلام از
ضرورت رضايت مرد به قبول دین اسلام حرف می زند تا همه خانواده زیر قوانین یک دین
متحد گردند.
تیمور از روسیه:
اگر من با دختری مسلمان رابطه داشته باشم و بخواهم با او
ازدواج کنم، آیا ما می توانیم قبل از ازدواج با هم دیدار داشته باشیم و دست
همدیگررا بگیریم و بوس و کنار کنیم؟ در اسلام اجازه دیدار، رفتن به سینما، کنسرت و
صحبت پسر و دختر داده شده است، تا همدیگررا بهتر بشناسند و با خانواده های همدیگر
آشنا گردند. اما در خلوت نشستن، بوسیدن و یا دیگر روابط نزدیک ممنوع است.
عيسی از تاجیکستان:
آیا به نطر شما در خاک چچن جنگ مقدس يا "جهاد" صورت
گرفت؟ در اسلام اصطلاح جنگ مقدس وجود ندارد. جهاد جنگ نیست، جهد است. هیچ دلیل برای
مقدس خواندن جنگ هم وجود ندارد. جهاد مبارزه است. ما باید با جهان داخلی خود
مبارزه کنیم تا نارسايی ها و کمبودهای خود را کشف و نابود سازیم. دنیای باطنی خود
را تربیت سازیم. از این جاست که در ماه رمضان روزه داری برای مسلمانان جهاد است،
یعنی مبارزه ایست با بدیهای باطن.
یوگنی از روسیه:
پیغمبر اسلام نیمی از دامن خود را برید تا گربه ای که
روی آن خوابیده بود، بیدار نشود. اما حالا بسی کارهای ناروا به نام خدا انجام می
شود که بدترین جنایتها محسوب می گردند. علوم و فنون گوناگون را اسلام زنده نگه
داشت، اما حالا در دنیای اسلام محدودیت هايی را مثل منع تلویزیون در افغانستان، بی
قانونی در چچن... می بینیم. چه اشکالی در دین اسلام هست که اينها همه با آن خود را
توجیه می کنند؟ متاسفانه، شاهد اين چيزها هستيم. ولی درست نیست که اسلام و دین را
مقصر بدانیم. خدا فرمود که جان آدمیزاد مقدس است. جان را به انسان خدا می دهد و
تنها او حق دارد که آن را بستاند. اگر کسی مخالف این قانون رفتار کرده پس او قانون
خدا را شکسته است و در نزد قانون باید جوابگو باشد. در منع تلویزيون و سینما
بايد توجه داشت که اگر آدمیان نا آگاه در تلويزيون باشند، می توانند اشتباه خود را
به دیگران سرایت دهند... روحانیت مسیحی اسلاوگرا نیز مخالف بعضی از برنامه های
تلویزيونی اند. پس سخن از گناه و فسق و فجور است نه منع تلويزيون. در مجموع
اسلام دینی ست مایل به پیشرفت؛ اگر پیغمبر در زمان ما زندگی می کرد، از اولین کسانی
بود که از کامپيوتر و تلفن دستی بهره می برد. حتما با هواپیما پرواز می کرد و از
پیروان خود نیز همین را می خواست. حتما از پیروان مردم می خواست که با پیشرفت های
زمانه همراه شوند
