عبدالقدیر علم

 

 

فشردۀ از پیامد های تاریخی تاریخ پر ما جرای افغانستان

 

 از 652 - 2005 میلادی

 

 

در سال 652 میلادی ظهور اسلام در افغانستان.

از سال 962 تا 1030 میلادی سلاطین غزنوی افغانستان را مر کز تمدن اسلامی وقدرت ساختند.

در سال- 1030 محمود غزنوی وفات نمود.در اثر کشمکش های داخلی امپراطوری غزنوی ها منقرض شد.

در سال-  1140 سلاطین غوری از مرکز افغانستان غزنی را تصرف  وشهر راآتش زدند.وبعد تا هند تا ختند.

در سالهای-1219-1221 چنگیز خان افغانستان را مورد تاخت متاز قرار داد شهر هارا ویران ودشت های  سر سبزوحا صلخیز را به خرابه های لا مزروع مبدل ساخت.

در سال -1273- مارکو پولواز افغانستان وترکستان گذشت.

در سالهای- 1332-1370 غوری ها سراسر افغانستان را به تصرف خود در آوردند.

 در سالهای- 1370-1404 دوره سلطنت تیمور لنگ.

در سال- 1451- شخصی بنام بهلول بردهلی حمله نمود سلطنت لودی را بدست آورد

در سالهای-1504—1519- بابر بنیان گذار حکومت مغول ها کابل را به کنترول خود داشت.

خلال سالهای- 1520-1579-با یزید روشان روحانی افغان علیه حکومت مغول ها دست به شورش زد هرچند روشان درسال 1579 بقتل رسید اما شورش آن بخاطر آزادی ادامه یافت.

در سالهای-1613-1689 خوشحال خان نتک شاعر مشهور افغان قیام را علیه مغول ها براه انداخت.

در سال- 1708-میر ویس نیکه قندهار را ازتصرف صفوی ها ی پارس بیرون آورد.

در سال-1715-میر ویس خان جهان فانی را وداع گفت ودر خارج از شهر قندهاردریک مقبره دفن گردید.

در سال-1722-میر محمود فرزند میر ویس خان به فارس حمله کرد واصفهان را به تصرف خود در آورد.

وبه تاریخ 25 اپریل 1725 میر محمود طور مرموز به قتل رسید وبعدا فارس از کنترول افغانها خارج شد.

در سال-1736- نادر شاه افشاررهبر فارس ها جنوب غرب افغانستان وجنوب شرق فارس را اشغال کرد و در سال-1738- قندهار رابه کنترول خود درآورد.

در سال-1747- نادر افشار به قتل رسید وافغانها دوباره سر بلند کردند وتحت رهبری احمد خان ابدالی حکومت جدید را بنیان گذاری کردند.

درسالهای-1747-1773- احمد شاه ابدا لی مجلس قومی یا لویه جرگه را دایر وساحه سلطنت خودرا توسعه بخشید واو مغول هارا در غرب هند شکست داد ازمرکز آسیا تا دهلی واز کشمیر تا بحیره عرب را جزۀ امپراطوری خود ساخت ودر نیمه قرن هجده امپراطوری بزرگ اسلامی راساخته بود.

در سال 1750- افغانستان تا خراسان امتداد یافت.

ودر سالهای-1773-1793- حکومت تیمورشاه-انتقال پایتخت افغانستان از قندهار به کا بل. وادامه شورش های داخلی.

سالهای-1793-1801-حکومت شاه زمان.شورش های داخلی.ودر سال-1795حمله فارسها به خراسان.

سالهای-1801-1803 حکومت محمود همچنان ادامۀ شورش های داخلی.

سالهای-1803-1809-حکومت شاه شجاع. 1805-سقوط هرات بدست فارس ها.ادامۀ شورشهای داخلی.

سالهای-1809-1818-به قدرت رسیدن دوباره محمود.بازهم جنگ های داخلی.

سالهای 1819-1826-جنگ های دوامدار فرزندان تیمورشاه بر سر پادشاهی. انارشیزم.وانقراض افغانستان.

سال—1826-  -  - دوست محمد خان کابل را تصرف وقدرت خودرا تحکیم بخشید. 

سالهای-1832-1833-حملۀ فارس ها برخراسان وهرات ودفاع مؤفقیت آمدز آفغانها.

سال- 1834- ----- افغانستان پیشاور را ازدست داد وسکها منطقه راتصرف کردند اما بعدا سکها تحت فشار افغانها قرار گرفتند.ویکی از فرماندهان سکها بنام هاری سنگ در نزدیکی جمرود به قتل رسید.

درسال-  -- 1836-دوست محمد خان خود را امیرالمؤمنین اعلان کرد.ومیخواست همه افغانستان رااداره نماید. درین اثنا انگلیس بکمک شاه شجاع شاه سابق  بر افغانستان حمله کرد.

سا لهای- 1839-1842- اولین جنگ افغان وانگلیس .دستگیری دوستمحمد خان وأعزام آن به هندوستان.

شاه شجاع به حیث شاه دست نشانده انگلیس از 1839-1842- ومخالفت دوامدار افغانها.

مبارزه پیروز مند محمد اکبر خان علیه انگلیس.اپریل 1842 حدود16500 انگلیس نابود 12000 اسیر شدند.تنها یک نفراز هند برطانیا طور نیم جان خودرا بالای اسپ به پیشاور رسانید.

سال—1843—بعد ازنابودی لشکر انگلیس دوست محمد خان دوباره به افغانستان برگشت وبرتخت شاهی تکیه زد. وتا1863-- ادامه پیدا کرد.

سال-1845—وزیر محمد اکبر خان وفات نمود.

سال-1855- دوست محمد خان معاهدۀ صلح را با هند إمضا نمود.

سال-1859—انگلیس ها بلوچستان را به تصرف خود درآوردند وافغانستان دو باره محاصره شد.

سالهای-1863-1866-شیرعلی خان فرزند دوست محمد خان جانشین وی گردید.

ودر سال-1865-روسها بخارا .سمر قند وتاشکند را اشغال نمودند.

سالهای-1866-1867-محمد افضل خان کابل را گرفت وخودرا امیر اعلان نمود ودر أکتوبر 1867 در گذشت.

سالهای-1867-1868- محمد اعظم خان بر تخت نشست.ودر سال-1868 به فارس رفت.

ازسال-1868-1879- شیر علی خان کنترول خود را دوباره حفظ نمود.

سال-1873- روسها بندر های خود را با افغانستان تنظیم نمودند ووعه دادند که تمامیت ارضی افغانستان رااحترام نما یند.

سال-1878-آغاز جنگ دوم افغان وانگلیس.ودفاع شدید افغانها در برابر این حمله.

سال-1879- شیر علی خان در مزار شریف وفات نمود ومحمد یعقوب خان تا اکتوبر 1879-حکومت را اداره نمود و اما درین مدت مناطق کرم خیبر میچنی ونواحی انرا به انگلیس ها تسلیم نمود واین مناطق طور دایمد از پیکر افغانستان جدا شد.

سال-1880- جنگ میوند آغاز شد.

جولای-1880 ملالی افغان پرچم افغانستان را در پیشاپیش لشکر بر افراشت واز خود شهامت ودلاوری نشان داد.

درهمین سال عبدالر حمن خان بر تخت امارت تکیه زد.و انگلیس ها طور مؤقت از افغانستان عقب نشینی کر دند.

امیر عبدالرحمن خان با از دست دادن بسیاری ازخاک افغانستان مرز های افغانستان را تنظیم ورسمی سا خت.

در عهد همین امیر مردم نورستان به اسلام گرایيدند.

سال-1885- روسها پنجده در شمال دریای آمورا به تصرف خود در آوردند.چون افغانها نتوانستند این منطقه راپس بگیرند ناچار آنرا بروس ها واگذار کردند.ودر عوض روسها وعده سپردند تا تمامیت ارضی افغانستان رابعد ازین احترام بگذارند.

درسال-1893-خط دیورند بین افغانستان وهند برطانوی کشیده شد واقوام پشتون افغان به دوطرف خط تقسیم شدند.

در سال-1895-مرز های شمال افغانستان تنظیم واز طرف روسها تضمین شد.

درسال-1901-عبدالرحمن خان وفات نمود وفرزندش حبیب الله خان جانشین وی گردید.

درسال-1907-روسها وانگلیسها درشهر پیترزبورگ کنوانسین را ایجاد کردند که دران افغانستان مستقل اعلان شد.

درسال 1918- محمود طرزی شخصیت فر هنگی افغانستان ژور نالزم مدرن رابه افغانستان رایج سا خت.

درسال 1919-امیر حبیب الله خان به قتل رسیدوفرزندش امانالله خان جا نشین وی گردید.واولین موزیم افغانستان در باغ بالا اساس گذاری شد.

در سال-1921-جنگ سوم افغان وانگلیس آغاز شد که سرانجام به شکست انگلیس ها انجامید.وافغانستان گام های را به سو ی مدرنیزه کردن بر داشت.

درسال-1923-امانالله خان لقب خودرا ازامیر به پادشاه تبدیل کرد

درسال-1929- امانالله خان توسط حبیب الله کلکانی بر طرف شد.محمود طرزی به ترکیه پناهنده گردید.

نادر خان بکمک شورشهای جنوب حبیب الله سقاء راسرنگون واما عساکرش تمام شهر کابل ودفاتر دولتی را چور وچپاول کردند وشهر تقریبا از همه چیز خالی شده بود.نادرخان حبیب الله کلکانی وحامیانش را باجمع از طرفداران امان الله خان به قتل رسانید وبعدا قدرت خود را درسراسر افغانستان تقویت بخشید.

 درسال 1930- قیام بهطرفداری از امن الله خان توسط نادر شاه سر کوب شد.ونادر شاه تمام ریفورم های امانالله خان را باطل اعلان نمود.

درسال-1933- نادر خان توسط یکی از شاگرد ان مکتب به قتل رسید وپسرش ظا هرخان جانشین وی گردید وتا سال-1973-در افغانستان حکمروای کرد.وکا کاهایش تا سال 1953 مشاورین ونخست وزیر وی بودند.

در همین سال 1933-محمود طرزی در اثر فشار قلبی به عمر 68 سالگی در ترکیه وفات نمود.

در سال – 1934- ایالات متحدۀ آمریکا افغانستان را برسمیت شناخت.

در سال-1938 - دارای شخصیت حقوقی بین المللی شد.

درسال-1939- پانزدهم جنوری جوانان طرفدار امان الله خان دست به شورش زدند.

درسال-1940-ظاهرشاه بیطرفی افغانستان را درجنگ دوم جهانی اعلان نمود.

درسال-1947-بریطانیا ازهند بیرون رفت وکشور بنام پاکستان ازپیکرۀ دو کشورهند وافغانستان جدا وتشکیل شد.

درسال-1949-پارلمان افغانستان معاهدۀ دیورند راتقبیح و رسمیت شناختن آنرابحیث خط مرزی شدیدا رد کرد .و

پشتونهای دوطرف مرز حکومت را بنام پشتونستان اعلام نمودند ولی ازطرف جامعه جهانی برسمیت شناخته نشد.

درسال-1953- محمدداود خان صدر اعظم کشور گردید.

درسال-1954- ایالات متحدۀ آمریکا در خواست افغانستان رابخاطر خریداری سلاح وتجهیزات مدرن نظامی ومجهز کردن اردوی افغانستان رد کرد. 

درسال-1955- محمد داود بخاطر اخذ کمک های نظامی بروسیه روی آورد.وپشتونستان مسأله داغ روزبود.

درسال-1956- موافقت خرسچوف وروسیه بخاطر کمک به افغانستان وروابط نزدیک افغانستان وروسیه...

درسال-1959- حجاب ویا چادر برای زنان اختیاری اعلان شد وطبقه اناث ثبت نام به پوهنتون را آغازکردند

تا یکجا با مردها درس بخوانند .ودر ادارات دولتی کار رایک جا با مرد ها شروع کردند. 

درسال-1961-افغانستان وپاکستان آمادۀ یک جنگ کامل عیار درمورد پشتونستان شده بودند.

 سالهای-1963-1964- ظاهرشاه ازداودخان خواست تا استعفا کند.وداکتر یوسف صدرأعظم کشور شد.

جنوری-1965- حزب کمونست خلق طور مخفی تأسیس شد.ترکی وببرک ازبنیان گذارهای مشهوربودند.

اولین انتخابات وسیع در سایه قانون اساسی کشوردرسیپتمبرهمین سال.وانتخاب کارمل بحیث عضو پارلمان.

درسال-1969- دور دوم انتخابات ملی بر گذارگردید. حفیظ الله امین وببرک کارمل در پارلمان کشورراه یافتند.

درسال-1972- محمد موسی شفیق بحیث صدر أعظم تعین گردید.

درسال-1973- ظاهر شاه بخاطر گذرانید ن رخصتی به اروپارفت.درین اثنا کودتای سفید برهبری داودخان وبرخی اعضای حزب دموکراتیک خلق صورتگرفت.داود خان نظام سلطنتی را لغو اعلان نمود. وخودرابه

حیث رءیس جمهور اعلان نمود ودولت جمهوری افغانستان اساس گذاری شد.17-جولای1973

درسال-1974- هرات را بحیث اولین شهر که دارای میراث های فرهنگی است نامگذاری کرد. UNESCO

درسالهای-1975-1977-داودخان قانون اساسی جدید راتوشیح کرد که دران حقوق زن اصلاح وتأید شده بود.

درسال-1978- کودتای خونین حزب دموکراتیک خلق وکشته شدن داودخان.ترکی رءیس جمهورو ببرک کارمل  صدراعظم کشوراعلان شد.

دستگیریهای عمومی شکنجه واذیت مردم شروع شد.رنگ بیرق افغانستان برنگ بیرق روسیه تغییریافت.

ترکی معاهدۀ دوستی با اتحاد شوروی راإمضا نمود.و گروه های چریکی بنام مجاهدین در کشور ظهور کرد.

سال-1979- قتل های دسته جمعی در افغانستان. قتل سفیر آمریکا در کابل.

قتل مرموز ترکی وغصب ریاست جمهوری توسط حفیظ الله امین.

محاکمۀ حفیظ الله امین توسط روسها ونصب ببرک کارمل بجای آن.

تجاوز روسها در اافغنستان دیسیمبر همین سال.وادامۀ جنگ ها.

سال-1980- نجیب دوباره ازشوروی آورده شد تاوظیفۀ  پولیس مخفی {خاد} را إجرا نماید.

سال-1084-إعزام هیئـت تحقیق ملل متحد به افغانستان بخاطر بررسی نقض حقوق بشردرین کشور.

سال-1986- نصب کردن داکتر نجیب بجای ببرک کارمل توسط روسها.

سال-1987-پیشنهاد آتش بس توسط داکتر نجیب ورد پیشنهاد حکومت دست نشانده توسط مجا هدین.

  درین سال مجاهدین دست آورد های سیاسی زیاد داشته.وشکست روسها بیشتر آشکارا شده بود.

سالهای-1988-1989-امضای معاهدۀ صلح در جنیوا. شکست کلی روسها در افغانستان.

موافقت روسها برای خروج از افغانستان-15 فبروری1989. صاحب نظران تأءيد کرده اند که حد أقل 40000-50000 روس زندگی خودرا در افغانستان از دست داده اند.

ادامۀ جنگ های مجاهدین علیه نجیب. در ماه می همین سال مجاهدین صبغت الله مجددی رابصفت رءیس جمهورحکومت در تبعید تعین نمودند.

اپریل-1992 مجاهدین کابل را تصرف وافغانستان راآزاد نمودند.داکتر نجیب به دفتر ملل متحد پناهنده شد.

مجاهدین حکومت اسلامی وشورای جهادی را بنیان گذاری نمودند. مداخلات ایران وپاکستان افزایش یافت وجنگ های داخلی شدت گرفت.

پروفیسور ربانی بصفت رءیس دولت انتخاب گردید.

سال-1994- گروه نظامی طالبان ظهور کرد وطور ناگهانی به پیشرفت های در مقابل حکومت ربانی نایل آمدند.

دوستم وحکمتیار بجنگ های خود علیه ربانی ادامه دادند وسر انجام کابل به محاصرۀ طالبان درآمد.

سال-1995- پیشرفت های چشمگیر طالبان- ومداخلات بی حد ایران وپاکستان در امور افغانستان.

سال-1996- گلبدین حکمتیاررهبرحزب اسلامی ازلحاظ نظامی ضعیف ومعاهدۀ صلح را باربانی إمضأ وبه کابل آمدتا بصفت صدر أعظم ایفای وظیفه نماید.

27- سیپتیمبر اینسال طالبان حکومت ربانی را مجبوربه فرار ازکابل ساختند وبعد از تصرف کابل داکتر نجیب الله وبرادرش را درچوک آریانا بدار آویختند.

اتحاد مجدد بین حکومت فراری حزب وحدت ودوستم.ووضع محدودیت ها از طرف طالبان مثلا

فشار بر زنان توسط طالبان. زنان باید بخانه می نشستند. وتنها بیرون نشوند .وکاملا پوشیده باشند.ودرس نخوانند.وکار نکنند. مردانباید ریش دراز داشته باشند وبز کشی بازی ملی افغانستان غیر قانوند اعلان شد..

جنگ ها وغارت ها افزایش یافت ودولت افغانستان پاکستان رامتهم بکمک به طالبان کرد.

نقض صریح حقوق بشر توسط طالبان.

سال1997- گور های دسته جمعی طالبان حدود-1500 -2000-  اجساد گروه طالبان که گقته می شود توسط جنرال ملک وقتی به قتل رسیدند که طالبان برای مدت کوتاهی مزار شریف را إشغال ودوباره شکست خوردند.

 فبروری-1998- ز مین لرزه شمال شرق افغانستان را تکان داد درنتیجه 4000 نفر جان باختند. ده ها قریه ویران وهزار ها انسان بی خانمان گردید.

اگست این سال طالبان مزارشریف را طور کامل اشغال وهزار ها انسان بی گناه وملکی راقتل عام کردند.

بیستم اگست ایا لات متحدۀ امریکا مناطق از خوست افغانستان راهدف حملۀ موشک های کروز قرارداد.منطقۀ که گمان میرفت مرکز تربیت گروهای های ترورستی بن لادن وطرفداران آن است.

سیپتیمبر این سال تنش بین ایران وطالبان به اوج خود رسید. ایرانی ها بخاطر کشته شدن دیپلو مات هایش در مزار شریف بدست طالبان نهایت خشمگین گردیده بودند.طوریکه به سرعت 70000 نیروی زمینی وهوای بخاطر تمرینات نظامی به مرز افغانستان فرستادند.ویا در صورت ضرورت جنگ را آغاز نمایند.

سال-1999-فبروری. زمین لرزه در شرق افغانستان ومتأثر شدن 30000 تن ومرگ 60 تا 70 تن.

سیپتیمبر این سال محمد ظاهر شاه سابق افغانستان فرا خوان عمومی را بخاطر تد ویر لوی جرگه اغلان نمود تا صلح در کشور تأ مین گردد این فرا خوان از طرف جبهۀ شمال مورد استقبال قرار گرفت.اما طا لبان رد کردند.

أکتبر این سال شورای امنیت ملل متحد با 1267 رای مثبت تحریمات را علیه طالبان وضع نمود .تااسامه را از افغانستان بیرون کنند. 

می 2000- طالبان افراد ملکی زیاد را در منطقۀ رباطک بالا درمرز ولایت بغلان وسمنگان قتل وشکنجه نمودند.

سیپتیمبر این سال سقوط تا لقان بدست طالبان.

دیسیمبر این سال شورای امنت ملل متحد با1333 رای مثبت تحریمات اضافی را علیه طا لبان بخاطر کشت کوکناروغیره وضع نمود.

جنوری-2001- قتل وشکنجۀ شماری زیاد از افراد ملکی اقوام هزاره در یکاولنگ توسط طالبان.

انتقاد ونگرانی جامعۀ جهانی  ازعمل طالبان نسبت ویرانی آثار تاریخی موزیم ملی بت بامیان وغیره.

اپریل- سفر احمد شاه مسعود به اروپا بخاطر جلب حمایت اروپا در مبارزه علیه طالبان.

اپریل- ملل متحد پاکستان را متهم ساخت که اجازه نمیدهد مواد امدادی به افغانها درجلال آباد ذخیره شود.

اپریل- ملا ربانی شخصیت شماره دوم طا لبان از اثر مرضی جگر وفات نمود.

می- فرمان طالبان برای أقلیت های مذ هبی خصوصا اهل هنود تا تاج بپوشند وازمسلمانها فرق شوند.

نهم سیپتمبرقتل احمد شاه مسعود در یک حملۀ انتحاری توسط دو ترورست در لباس ژورنالست.

یا زدهم سیپتمبر اصا بت دو طیاره بردوبرج مرکز تجارت جهانی در نیویارک واصابت یک طیاره در مقر فرماندهی مرکز نظامی آمریکا پنتاگون ودو شهر دیگر ومرگ 3000 هزار نفر وخسارات مالی بی شمار .

أکتوبر قتل قوماندان عبدالحق توسط طالبان وهمکاری مشترک نظامی آمریکا با اتحاد شمال وعملیات شدید هوای علیه مراکز طالبان از طرف آمریکا وانگلیس به اتهام دست داشتن اسامه والقاعده در حملات یازدهم سیپتمبر.

نومبر – طالبان کنترول بر مزار شریف را از دست دادند.

پنجم دیسیمبر- موافقت نامه بن به اشتراک گروهای افغان وتشکیل حکومت مؤقت بریاست حامد کرزی.l.

2002-  اپریل ظاهر شاه دوباره به افغانستان برگشت.

جون- لوی جرگه حامد کرزی را تا انتخابت 2004 بر یاست حکومت أنتقالی افغانستان برگزیدند.

جولای- حاجی عبدالقدیر برادر عبدالحق در کابل به قتل رسید.حمله هوای آمریکایها در ارزگان به تعداد 48 تن از افراد ملکی را که در محفل عروسی شرکت ورزیده بودند به شهادت رسانید.

سال 2003- اگست – ناتو امنیت کابل را به کنترول خود گرفت وجنگ علیه طالبان همچنان ادامه داشت.

سال-2004-  قانون اساسی افغانستان به تصویب رسید.وکشور جمهوری اعلان شد باسه رکن قضأ.قانون گذاری.إجرائیه.

اکتوبر ونومبر انتخابات ریاست جمهوری وپیروزی حامد کرزی با گرفتن 55.4 فیصد از کل آرأ.حامد کرزی مراسم تحلیف رادر دیسیمبر بجا آورد.

 

   Afghanistan on line منبع

برگردان به دری: عبدالقدیر علم

2005-12-10