|
|
|
سلــطـــان رضــیـــه دخــتــر شــمـــس الـــدیـن الـتـمــش غــوری مـیـبـاشــد کــه در ســنــه 607 هــ ق در دهــلــی بــر تـخـت سـلـطـنـت جــلـــوس نـمـــوده ، بـیـسـت و شــش ســـال پــادشـاهــــی کـــرد. الـتـمـش رضـــیــه را از هــمــه اطــفـــال خــویـش بـیــشـتـر دوســـت داشـــت در تـعــلــیــم و تـــربـیـه او کـــوشـــش زیـــاد کــــرد، در اثــــر تـــوجــه پـــدر خــــود رضــیــــه تــمــام عــلـــوم مــتــداولـــه آن عصر را آمـــوخـــت عــــلاوه بـــر آن حــســـب مــیــل ســلطــان الــتــمــش در اســپ ســــورای، شــمــشــیر زنــی و غــیــره فــنـــون مـــردانــــه مـــهـــارت بــســزای داشـــت، طــوریــکـــه از تــصــاویـــرش مــعــلـــوم مــیــشـــود. خـــیــلــــی قــشـنـگ و دلــــربـــا بـــود، گـــویــنـــد صــــدای بـــســیـــار جـــزاب داشــــت کــــه بـــه دلـــربـــائــیـــش مــی افــــزود. زیــبــائــی مــعـــنــوی رضــیــه او را مـــحــبــوبــه تــمــام اطـــرافــیــانـــش گــــرائــیـــده بـــود. خــلاصـــه رضــیــه دارای تــمــام صــفــاتــیــکـــه لازم پـــادشـــاهــان بـــوده داشــتــه اســـت، از هـــر نــقــطــه نــظـــر لــیــاقــــت ســلــطــنــت را داشـــت وقــتـیــکــه پـــدرش مــجــبــور مـیــشــد دهـــی را تـــرک کـــنــد تـــمــــام امــــور دولـــتــی را بـــه عــهـــــده رضـــیــه مـیــگــذاشـــت. او هـــم آنــرا بــه عـــقــل و فــراســت اجــــرا مــیــنـمــود، طــرف تــعـــریـف و تــحــســیــن بـــزرگـــان عــصـــر خــود قـــــرار گـــرفــت. چـــون پـــدرش حــســـن اداره او را دیـــده بــه تــاج الـمـلــک مــحــمــود یـــاور خـــود امــر نـمـــود تـــا فــــرمــــان ولایـــت عــهــــده رضــیــــه را صـــادر نــمــایــد ولـــی بــا وجـــود ایــن فـــرمــان، وقـــــتــیــکــه الــتــمــش در ســــنـه 633 وفــــات نــمـــود، بــزرگـــــان در بـــار و صـــدر اعــظـــم و پــســـر الــتــمــش رکـــن الــدیــن فــیــروز شـــاه را بـــر تــخـــت ســلـــطــنـــت نــشــانــدنــد. ســلــطــنــت فــیــروز شـــاه طـــولـــی نــکــشــیــد چـــون ایـــن پــادشــاه خــیــلـــی کـــم اراده و ضــعــیــف الـعـــزم و عــیــاش بـــود، رفــتـــار بـــی خــــردمــنـــدانــــه اش ســبـــب اغـــتــشـــاش شـــده بـــعــــد از هـــفـــت مـــاه ســـلــطــنـــت بــعــضــی از مــلـــوک و دربـــاریــــان او را بـــه زنــــدان انـــداخــتــنــد و رضــیـــه را بــجـــای او بـــر تــخـــت شـــاهــنــشــاهــی بــلــنــد کــردنـــد. مـــراســـم تــاج گـــــذاری رضـــــیـــه بــتـــاریـــخ شـــانـــزده ربــیــع الاول ســنـــه ( 634 هـ ق ) صـــورت گــــرفــت، ایـــن دخــتـــر شـــاهــنــشـــاه قــــاره بـــــزرگ هــنـــد شــــد. نـــظــام الــمــلــک جــنــیـــدی کـــه در عــهــد شــمــس الـــدین الــتــمـــش ســمـــت صـــدارت داشـــت، لــشــکـــری بـــر خـــلاف ســلــطــنــت تــرتــیــب داده دهـــلـــــی را مــحــاصـــره نــمـــود. ایــن مــحــاصـــره بــســیـــار طـــول کــشــیـد ولـــی بـــالآخـــــره چــنــد تــن از طـــرفــدارانـــش بـــر او خــیــانـــت نــمـــوده بـــه رضـــیــــه پــیــوســـت و ایـــن امــــر ســبـــب شـــد کـــه ســلــطــانـــه دریــن گــیـــر و دار پــیـــروز گـــردد. بــعـــد از آنــکـــه صــلـــح و آرامـــش بـــر قــــرار شـــد رضــیــــه بــه نــظــم و نــســق امـــــور داخـــلــی دســــت یــافــتـــه، خـــواجــه مــعــذب را بـــه صــــدارت خـــویــش مــقــــرر و شــــروع بـــه فــعــالــیــت نــمــود، تـــا ایــــن فـــرصــت رضـــیــــه در حــجـــــاب بـــــود ولــــی بــــرای آنـــکــــه در کــــارهـــــای کـــشـــــور بــهــتـــر رســیــدگـــی بــتـــوانـــد تـــرک چــــادر گــفــــت و مــطــابـــق ســجــایــای مــــردانــــه خـــویـــش لــبـــاس مــــردانـــه پــوشــیــد. در مـــاه رمـــضــــان 637 هــــ ق بــــه ســـلــطــان خــبـــر رســیـــد کـــه والـــی تــبـــر هــنـــد، مــلــک تـــونــیــــا شــــورش نـــمـــــوده، رضــیــه بــا لــشــکــر خـــود رهــســپـــار تــبــر هــنـــد گـــردیـــد چــــون بــــدروازه شــهــــر رســیــــد، مــلــک تــونــیــا بــر او دفــعــتــاّ حــمــلــه بــرده فـــرمــانـــده قــشـــون رضــــیــــه را بــکــشــت و خـــود ســلــطــانـــه را اســیــر گــرفــــت. ولـــــــی بـــــــزودی دلـــبـــاخــتـــه جــمــــال مــلــکـــه گـــردیــد، با او تـــکــلـــیـــف ازدواج نـــمــــود، رضـــیـــه نــیـــز بـــرای آنــکـــه بـــه زد و خــــورد هــــای داخــلــــی خـــاتــمــــه دهــــد پــیـــشــنــهــــاد او را قــبــــول کـــــرد، بــعــــد از عــــروســـــی هــــر دو بـــطـــرف دهـــلــــی روانـــه شــدنــد، امـــــا بــــزرگـــــان و اکــــابــــر راضــــی نـــشــدنـــد کــــه شـــهـــر را بـــدشــمــــن تــســـلــیـــم نــمــایـــنـــد و لــــوکـــــه شــــوهــــر مـــلـــکـــه شــــان هــــم بـــاشــــد، بـــنــا بــــر آن بـــا لــکــشر مــلـــک تـــونـــی مـــجـــادلـــه نـــمـــوده آنـــهـــارا شـــکـــســت دادنــــد و مـــجـــبــــور بــــه فـــــرار ســـاخـــتـــنــد. مـــلـــک تـــونـــیــــــا و مـــلـــکــــه رضــــیـــــه بـــــــزودی اســـیـــــر دســــت هـــنــــدوان گـــــردیــــدنـــــد، بـــتــــاریــــخ 24 ربـــیــــع الآخـــر ســـنـــه 637 هــــ بـــــه قــــتـــــل رســـیــنـــدند. ســلـــطـــان رضـــیـــه عـــلاوه بـــر فــضــــایـــل دیـــگــــــر کـــه داشــــت شـــاعـــر نــیـــز بـــود و اگــــر چـــه اکـــثـــر اشــعـــارش از بــیـــن رفــتــه ایــنــک چــنـــد شــعـــر او کـــه در کــتـــاب مــشـــاهــیـــر نــســــوان ثــبـــت بـــود بـــا هـــم مــیــخــوانـــیــــــم:
در دهــان خـــود دارم عــنــدلــیــب خـــوش الـــحان پـیـش مـن سـخـن گـــویــان زاغ در دهــــن دارنـــد *** از مــاســت کــه بـرمـاسـت چـه تـقـصـیـــر دل زار آن کــشــتـــــه انـد از غــم بـی سـبــــــب ماســت **** کــنـــم بــه بــرکـت بـا چـرخ تـخـت سلـطــانــــی دهــــم بــر بـــال هــمــا خــدمـت مـگـس رانــی *** بـاز آشــیــریــن مـن در راه الـفـت گـام خـویـش هــان ولـی تـشـنـیـده بـاشـی قـصـه فـرهـــاد را
نـــام او حـــورالــنـــســــا، و دخــتـــــر مـــیـــر ســیــــــد اعــــــظـــــــم اســــــــت. مـــشـــــار الــیـــهــــــــا در ســـنـــــه 1211 هـــجــــــــــری شـــمــســـــــــی در قــــــریـــــه پــــرچـــمــــن غـــــــــــــــور پـــــا بــعــــــرصــــــه وجــــود نـــهــــــــاد و تـــــا پـــــایــــان عــــمـــــر در آنـــجـــــا بـــســـــــــر بــــرده بــــه ( بـــــــی بـــــی ســــفــــیـــــد پــــــــوش ) شـــــهــــــرت داشــــــت. خـــودش راجــــع بــــخــــود چــــنـــیــــــن مـــیـــــگـــــــــویـــــــد: نــسـب از خــواجــــه زورم بــود حــورالــنــســا نــامــم تــخــلـص گـشـت مــســتـوره بـمـلک غــور مـا وایـم حــــــــــــورالـــنــســــــــا تــــــــــــا آخـــــــــر شــــوهــــــر نــــکـــــــرد و در ســـنــــــــه 1245 هــــجـــــری شـــمـــــســـــــی وفـــــات نــــمـــــود و در کــــــــوه ( زور ) دفـــــــــن شـــــــــد. ایـــــــن شـــــاعـــــــــره دیــــــــوان مـــــکـــمــــل بــنـــــام ( تــــحــفــــــة الــعــشـــقــیـــن الـــمـــســلــمـــیـــن ) کـــــه دارای ســــه و نــیــــم هــــــزار بــیـــــت اســــــــت دارد. ایـــنـــــک یــــــک غـــــــــــــــــــزل او: بــــتــــــــی دارم کـــــــه بــــــا نــــــــاز و ادا گـــیـــــس رهـــــا کــــــــرده مـــیـــان چـــون نــیــشــکــر بــســتـــه دهــان چـــون غــنــچـــه وا کـــرده فــــــروبـــســتـــه نــقـــــاب در رو مـــکـــحـــــل کـــــــــرده دو جــــــادو کـــشــــیـــده وســــمــــــه بــــرابـــــــر و ســــر انــگــشـتـان حــنــا کـرده پـــــری رویـــی جــفــــا جــــویــــی بــســـان خـــویــــش بــــد خـــویــی بــــه تــیـــر غـــمــــزه هــنــــــدوی چــــه خـــونـــریـــزی بـــپـــا کـــرده بـــهـــــر جــــــا مـــیــــروم غــــایـــــــب ز چـــشــــم مــــن نــمــیــگـــردد بـــســـــان مــــردمــــک گـــــویــــا درون دیــــــده جـــــــــــا کـــــــــــرده بــــحــــــال عــــاشـــــق مـــســـکــیـــن جـــفــــا چـــنـــدان چــــــرا داری؟ کــــــه مـــســکــیــن عـــمــــــــر خـــود را بـــر ســـر کـــوی وفــا کــــرده فــلــــک بـــویـــی نــــــدارد از مـــــروت ای پــــــــــری پــــیــــــکــــــــر و بــــــا دوران نـــصـــیــــب مـــــن غـــــم و رنــــــج و جـــفـــــا کـــــرده بـــگــــو ( مــســـتــــوره ) ایـــــن دنــــیـــــا نــبـــاشــــد جــــای آســایـــش و گــــــرنــــه ابــــن مــــریــــــم از چـــــــــه رو رو در ســـــمــــــا کــــرده **** بی بی حورالنسأ مشخصه به (مستوره)
مشهور به به بی بی سفید پوش بنت میر محمد اعظم از سادات ولایت غور میباشد موصوفه در میان دره های سبز و شاداب و کوه های سر به فلک کشیده غور زندگی داشته خواهر زاده غوث محمد خان از حضرات پرچمن میباشد. دیوان اشعار او به (3500) بیت رسیده نام دیوان او به (تهفته العا شغین و مفرح المسلمین)میباشد بعمر 34 ساله گی روز دو شنبه دوم رجب المرجب 1345 قمری مطابق است به سال 1305 هجری شمسی داعی اجل را لبیک گفته است.
نـمـونــه شـعــــر بـی بـی سـفـــیـد پـــوش(مـستـــوره) چــشــم دارم مـن ز فـضـلـت ای خــدا تــا دهــــی تـــوفــیـــق ز الــطــافـــت مــــرا نـــام تــــو ورد زبـــان خــود کـنــــــم از بــــرای تـــو کـنــــم جـــــان را فــــــــــدا آنـچـه امـر نهــی کـــردی در جهـــان مــن کــه بـاشــــم تـا کــــه آن ســــــــــازم ادا گـــر بــود تـوفـیـق تـو همــرا ه مـــرا نـهــــی ســازم تــرک و امــــراو آرم بــجـــا گــرنـبـاشـــد رحـمــت تــو بــر ســرم حـال مـــن بــاشـــد چـــو کـــور بـــی عصـا کــــورم بـــی راه آیــــا چــــــون روم رحمـــت خــــود ســـاز بـــر مــن رهـنـمـــا گـردهــی تـوفـیـق ایــن( مـستـــــــــوره) را گـویــد ش نـعـــت مـحــــمـد مـصـطــفــــی *** دلا خوش باش که جان می آید امروز تـــرا بـــر تــن روان مــی آیـد امـروز بـیـا مـجـنـون بـه گـلـشن بین که لیلی بـه گـل گــشــت جـهـان مـی آید امروز مشــو ای کــوه کـن فـرهاد دل تنـگ کـه شـیـریـن نـا گـهـان مـی آید امـروز زلـیـخـا دامـن از هــودج بــر انــــداز شـهـه کـنـعـانـیـان مــــی آیـد امـــروز زدیــــده آب زن از زلـــف جــاروب کـه آن ســرو روان مــی آیــد امــروز خـبـر ســازیـد جـمـع گــلــــرخان را کـه شــاه گـلــرخـان مـی آیــد امــروز ولــــی آبــادیــان بـاشـیـد خـوشــنـود که شاه غـوث(1)زمان می آیـد امروز بـهــمـــــراه گـلــستــان جـمـا لــــــش هـزاران بـلـبـلان مـــی آیـــد امـــروز به بین(مستوره)شاه خرقه پوشان چوشیخ خـــٌرقان می آید امـــروز نـــــــــوت: پـــــرچـــــــمـــــــــن قــــــبــــــلاّ یــــــکـــــــی از ولـــســـــوالــــــی هــــــــــــای ولایـــــــــــت غـــــــــــــــور بــــــــــود کـــــــــه بـــــعـــــــــــد هـــــــــا مــــــــربــــــــــــوط ولایـــــــــت فـــــــراه گــــــــردیـــــــــــــده اســـــــــت. به پیشوازسرده محترمه سعیده (عنقا) به پیشواز اشعارخواهرم سعیده (عنقا) فرزند حضرت مولوی صاحب شراف الدین(اعتصام). مسرت دارم که(مستوره)و (مهجوره)بی وارث نمانده در کوچه باغهای شعرو ادب (عنقا)جان گامهای متین را بر میدارد. افتخار به مولوی صاحب (اعتصام)که تمام علوم متداوله را برای (عنقا)جان تدریس و در سرایش شعرمشوق آن بوده.افتخار به مردم غور به خصوص بمن و سایر ادب دوستان که (عنقا)جانرا به چنین موقف شعری با خود داریم .افتخار به تمام زنان ولایت غور که (عنقا)جانرا در کنار خود دارند و ممثل استعداد و توانمندی های شان میباشد. زعـنـقـاهــر کــــــــه نـامـــــی را شـنـیــــده ولـــی در چـشـم ســر هـــرگــز نــدیـــــده کسـی گـوید کـــه از عنقـا اثــــــر نـیـــسـت کسـی گوید کـــه از عـنـقـا خـبــر نـیســت کسـی گـوید کـه عنقــا مــــرغ بـخـت اسـت کسـی گوید کـه رمـز بخـت و تـخـت اسـت کسـی گـویـد کـــه عنقـا مـرغ پـاک اســت کسی گوید نـه او از جنس خـــاک اسـت کسـی گـویـــد کـــه پروازش بلــند اســــت نــه انـــدر آب دانـــــه در کـمـنـــد اســــت کسـی گـویــد کـه عـــالـی هـمـت اســت او کسـی گــویــد ســراپــا جــرئــت اســت او کسـی گـویـد کـه بـاشـد شـــاه مــــرغـــان کســـی گـویـــد کــه باشـد شـــاه شـاهــان کسی گــوید که نــام است و نشان نیســت کسی گـوید که چـون او در جهـان نیسـت ولـی عنقـای مـا زیـن هـــا فـزون اســـت نمی گنجــد بـوصـف از حـد بـــرون اســت بـیـــا بـشـنــو بـبـیـــن عـنــقــای مـــــــارا بـلـنــد پـــرواز بــــــی هـمـتـای مــــــــارا صـفیـر شعــر او جـــولان گــرفــتـــــــــه مـقــامـش عـــرشـه کـیــوان گـرفـتــــــــه کـه صـیـتـش از فـلـک بـر تـر گـــرفـتــه زمـیـن آسـمـــان در بـــــر گــرفـتـــــــــــه بـه علــم و مـعـــرفــت معــروف گشتـــه به مفـتـی شــهـرهّ و مـــوصــوف گشتــــه بـه شعـر و شاعــری تلمـیـذ بـاب اســـت بحمـدالله کـــه شعـرش جـمـلـه نــاب اسـت بـه تسـخـیر معـــانـی پـر گشـــود اســـت بنـازک هـــای شـعـری در غـنــود اســـت ز گــوهــــر هــای دانــش نـظـــــم دارد بـحمــــد و نــعــت شـــیـریــن بــــــزم دارد زاشــعـــارش فـــــرستـــــــــاده( بـنـادم) بمـن افــــزوده مـنـت را مـــــــــــــــــداوم عـجـــب اشـــعـار خــــوب و نـغــــز دارد چــــو خـنـــدان پســتۀ پـــر مـغـــــــز دارد اگــر ملــک هــری مـحـجـوبــــــــه دارد چـــو(عنـقــا)غـــور صـــد مســتوره دارد بیا(مســـتوره) بیـــن دخــت گــــرامــت گــــرامـی دخـتـری شـیـرین کـلام مـــــت بیــا( مهجــوره) بـیـن (عـنـقـا)خــــود را سـتــــوده دخـــتـر دانـــــای خـــــــــود را بـه(عـنـفا)افــتخـار غــــور بـــاشــــــــد ز شــعـرش خـانــه هـــا پر نــوربـــــاشـــد بــود مهــجــوره بـا حیــران دلـبـنــــــــد ز(حـیــران)بـــرده ارث شــعــر چـون قـنـد تـرا حـرمـت نهــم چـون مـادر مـــــــن پــــذیـرا شــو سـلامــم خـــواهــــر مـــــــن سـلامــم کـن قـبـول(عـنــقا)دانــــــــــــا تـــرا بـاشــد خــــدا حافــــظ بهـــــر جـــــا تـوئی خواهر(بنادم)از دل جان بـا سـتشهاد آن معـبودرحمـن ****
نمونه شعر دختر گرانمایه محترم مولوی صاحب شراف الدین از ولسوالی تولک ولایت غور به تخلص (عنقا) که واقعأ درآسمان شعر و ادب عقاب گونه پر گشوده همچو (مستوره)و(مهجوره)درکوچه باغهای دانش و فرهنگ با گامهای متین و استوار در حرکت است (عنقا)تمام علوم متداوله را همچون علم تفسیر ,حدیث,فقه,صرف,نحو,منطق,اصول وغیره را نزد پدر عزیز وغمخوار آزادمنش و علم دوست خود تحصیل نموده است. نمونه شعر محترمه (عنقا): سـاقیـا خالـی مـده در دسـت مـن پیـمـانـه را ورنـه بــر هـم میـزنــم هنـگامـه میـخـانـه را قدسیـان دلـرا خـریـدار انـد از بهـر وصـال ورنه با یک جـو نمی خـواهنـدایـن ویرانه را سـوز آهـم گرشبـی از سینه ام بیـرون شـود درشرارش غرق بیـنـی شمع وهم پروانـه را لاله های سـرخ روزی خـاک راآتـش زننــد خـونـدم از تـاریـخ ایـن افسـانـه مــردانـه را اخگـر سـوزنـده ام در زیـر خاکستـر نهــان با دمـت من زنده گردم سوزم این کاشانه را ای نشا نت بی نشـان ای عاشقانت بی شمـار آشنا را دوسـت داری چون کنـی بیگـانـه را ای خوشا روزی ایازان را بشاهی بر کـننـد کیست تا شاهان برد این حرف بی باکانه را رمز هستی را چون من هرگز نمیداند کسی حیـف کـس نشـنـیـد پیـغــام دل دیــوانـــه را من غمترا همچو(عنقا)کردم اندر دل نهان تا که نـامحـرم نـدانـد راز ایـن افسـانـه را *** عمه (مهجوره ) دخت گرانمایه حضرت (حیران)صاحب دیوان غزلیات مکمل از (الف / یا)ودوبتی ها ونصایح بسیار دارد .و همچنین از ارادتمندان حضرات پرچمن بوده لذا اکثریت شعر های شان عارفانه میباشد:
مـرا سـودای آن ســرو روان بــــس دمـادم نـام او انـــدر زبــــان بـــــس کـه مـهـر آن پـری شــوخ گلـنـــدام نهــان اسـت در مـیـان جسم جان بس هـمـه عـالـم بـود بـا عـیـش وشـادی مرا ایـن هردو چـشم خون فشان بس بـه گ |
