نوشته : احمد سعیدی

معرفی مناطق که بنام قبایلی یاد میشوند.

      بخاطر موجودیت پناگاهای تروریستان در آن طرف خط دیورند بخصوص مناطق وزیرستان شمالی و جنوبی در تمام رسانه ها از مدت چند سال بدینسو نسبت به گذشته ها این نام زیادتر به سر زبانهاست از مدت چند ماه به این طرف علاقمند بودم در باره قبایل و مناطق که در آن طرف خط دیورند که به این نام یاد میشوند چیزی بنویسیم فرصت میسر نبود امروز وفردا میگذشت حالا که به فضل خداوند وقت یاری کرده میخواهم مناطقیکه قبایل در آن بودو باش دارند و به آن طرف خط فرضی دیورند موقعیت دارد از دیدگاه تاریخی و پیشینه که به این سر زمین پیوند دارد چیزی بنویسم.

بعد از جنگ دوم جهانی که بتاریخ (8) ماه (می ) سال 1945 بعد از وقوع حوادث هیروشیما و ناگاساکی جاپان و شکست نظامی آلمان بلاوقفه پایان یافت سیمای سیاسی جهان نیز دگرگون و تغیرات ژرف و عمیق در قاره های آسیا ، اروپا و افریقا بوقوع پیوست که مدت دو سال بعد بساط لاردهای لندن از شبه قاره هند نیز بر چیده شد . کشور پهناور هند که در شبه قاره موسوم به هند کشور باستانی و دارای مدنیت های شکوهمند بوده که همواره طرف توجه جهان گشایان و امپراطوران مانند سکندر مقدونبی ، مغل ها و انگلیس ها قرار داشت که برخی از آنها نیز قرنها در آنجا حکومت رانده است . سکندر مقدونی از یونان ، مغل ها از منگولیا و انگلیس ها از شبه جزیره انگلاند قاره اروپا وارد این سر زمین پهناور و باستانی گردیده است اما طوریکه در سطور بالا تذکر بعمل آمد آخرین امپراطوری که از شبه قاره هند برای همیش رخت بربست امپراطوری برطانیای کبیر بوده که پیوسته ادعا می نمود که آفتاب در قلمرو آن غروب نمی نماید !

بر چیدن امپراطوری برطانیای کبیر علل و عوامل متعدد را دارا بوده ولی یکی از دلایل عمده آن بیداری ملل جهان بوده که حق آزادی خواهی وحق خود ارادیت در آنها تعمیم بیشتر یافته و رژیم های استعماری دیگر مجال آنرا نداشت تا بیش از این به سلطه و اقتدار خویش ادامه دهند.

انگلیس ها در سال (1947) هند برطانوی را از قشون خویش تخلیه و توسط راه های بحری و هوائی همه نیرو های نظامی خویش را فراخواند مردمان شبه قاره هند که از لحاظ مذهبی و عقیدوی اکثریت آنها هندوها و مسلمانان تشکیل می نمود روی همین تقسیم بندی مذهبی در سال (1947) بعد از تنش های مسلحانه میان هندوها و مسلمانان بدو کشور جداگانه یعنی هند و پاکستان تقسیم گردید. طوریکه در باره مناطق قبایلی توضیحات داشتند انشاالله به فرصت های مناسب در مورد معضله کشمیر نیز یادداشت های را ترتیب خواهم نمود .

باید گفت که در شبه قاره هند ، هندوها نسبت به مسلمانان از لحاط کسرت نفوس بیشتر بوده بناً اعظم ترین قسمت از حیث مساحت به هندی ها تعلق گرفت و کمترین قسمت آن به مسلمانان که بعداً به نام پاکستان و بنگله دیش موجود مجزا گردید تعلق گرفت.

انگلیس ها در حالیکه پاکستان را آزادی داده بودند مناطق قبایلی و بخش از کشمیر را عمداً بطور خود مختار و نیمه خود مختار گذاشتند این پرابلم مناطق قبایل به شهادت تاریخ تا اکنون با همه رنج و مشقت ها که باخود داشته باری سنگین پرابلم های این مناطق شانه های مردم افغانستان را خم کرده است استعمار و جیره خوران استعمار کوشیده اند مردمان این مناطق که اکثریت شانرا پشتون ها تشکیل میدهد قصداً از تعلیم و تربیت و علوم عصری بدور نگهدارند زمامداران پاکستان همیشه این مردمان را به تفنگ و به گلوله های توپ و تفنگ تشویق و ترغیب نموده اند برای علم و فنون عصری برای این مناطق هیچ نوع زمینه سازی نشده است حتی زمامداران پاکستان آگاهانه احزاب قوم پرست و ملی گرا و پشتونخواه راکه به تمدن باور دارند  در مناطق قبایلی اجازه فعالیت ندارند زمامداران پاکستان کوشیده اند به سیستم اداره انگلیس توسط پولیتکل اجنت ها و ملکان مربوط این مناطق را اداره کنند به استثنائی یکتعداد احزاب مذهبی و بنیادگرا که به شکل قرون وسطی در این مناطق فعالیت دارند دیگر احزاب اجازه فعالیت ندارند          به گونه مثال:

1 -جمیعت العلمای اسلام شاخه مولانه فضل الرحمن (J.U.P.F)  

2 – حزب جماعت اسلامی تحت رهبری قاضی حسین احمد .

3 -  جمیعت العلمای اسلام شاخه مولانا سمیع الحق .

4  - گروه جعفری پاکستان (T.J.P) تحت رهبری ساجد نقوی

       مناطق قبایلی که در امتداد خط دیورند ( یورند لاین ) موقعیت دارند. مساحت مجموعی مناطق قبایلی ( 10500) مربع میل و جمعیت آن بیش از (5) میلیون و (500) هزار نفر می باشد.

حکومت هند برطانوی بعد از شکست سیکهای برای اولین بار در سال (1947) با پشتون های مناطق قبایلی روبرو که با مقاومت های شدید مسلحانه مواجه گردید که متعاقباً انگلیس ها سیاست وریاروئی مستقیم را کنار گذاشته و از راه مفاهمه و مذاکره با شرط اینکه آنها را در عرصه های مختلف مساعدت می رسانند داخل آن مناطق گردید و به تدریج یا ایجاد و تاسیس اجنسی های سیاسی که در راس آن پولتیکل اجنت قرار داشت فائق گردید.

با ظهور دولت پاکستان که از شبه قاره هند در سال (1947) جدا گردید سیستم اجنسی ها نیز کمافی السابق به حال خود باقی ماند و الی اکنون به طرز و شیوه انگلیس ها اداره می گردد . تعداد این اجنسی ها اکنون به هفت میرسد که حسب ذیل توضیح می گردد:

1 – اجنسی باجور :

       اجنسی باجور دارای مساحت (590) مربع میل و نفوس (800) هزار نفر میباشد مرکز اجنسی باجور بنام (خار) یاد میگردد.

اجنسی متذکره یکی از شاداب ترین اجنسی ها بوده که اقوام ماموند سالارزی و مشوانی در آ ن زیست می نمایند.

2 – اجنسی مهمند:

       اجنسی مهمند دارای مساحت (887) مربع میل و نفوس (920) هزار نفر می باشد مرکز آن بنام (غلنی) یاد میگردد.

اجنسی مهمند در سال (1951) ایجاد و تاسیس گردید . اجنسی متذکره از لحاظ معیشت مادی فقیرترین اجنسی بوده زیرا آب جاری در آن وجود نداشته و تمام زمین های آن للمی و محتاج با باران ها می باشد اقوام مهمند ، صافی و قندهاری در آن زیست می نمایند.

 3 – اجنسی خیبر :

        اجنسی خیبر دارای مساحت (991) مربع میل و نفوس آن (835) هزار نفر می باشد.

بیشترین نفوس این اجنسی را قبیله افریدی که به (8) عشیره فرعی تقسیم می شود تشکیل میدهد . علاوتاً برخی از قبایل دیگر نیز از قبیل ملاگوری ، شلمانی و شینواری در نواحی لندی کوتل امرار حیاب می نمایند.

قبیله افریدی در سال های متمادی بر دره ستراتیژیکی خیبر حاکم بوده که در مسیر تاریخ فاتحین و جهان گشایان با مردمان این معبر معروف جهان از راخ صلح و مدارا پیش آمده اند . مردمان دلیر افریدی در طول تاریخ یادگار های فراموش نا شدنی را در جنگ های کوهستانی که آمیخته با دقیق ترین نیریگ های نظامی به ثبت رسانیده است ، چنانجه یکبار قشون منظم اورنگ زیب شاه مغلی را تا آخرین فرد آن نابود ساخته اند . هکذا سکندر کبیر در اثر مقاومت شدید همین مردم مجبور گردید تا مسر حرکت قشون خود را بسوی هند تغیر دهد و از کنار دریای کنر به وادی سوات سرازیر گردد.

قلعه نظامی جمرود که توسط هری سنگه که یکی از جنرال های معروف رنجیت سنگهـــ به شمار می رفت تهداب گذاشته شد که از شهر پشاور به مصافه (10) کیلومتر موقعیت دارد عشیره کوکی خیل افریدی در همین نواحی به سر می برند.

دوره خیبر که با معبر خیبر نیز شهرت دارد دارای طول (20) میل بوده و سلسله کوه های تاتره در امتداد این معبر قرار داشته که از اهمیت تاریخ بر خوردار اند.

در سال 1876) میجر کاواناری به حیث اولین افسر سیاسی بریتانیه در دره خیبر توظیف گردید و در سال _1902) میجر حی روز کیپل بحیث اولین پولیتیکل اجنت بریتانیا در این اجنسی تقرر یافت.

4 – اجنسی ورکزائی :

اجنسی ورکزائی دارای مساحت (700) مربع میل و نفوس (620) هزار نفر میباشد.

این اجنسی در سال (1973) توسط ذوالفقار علی بوتو صدر اعظم وقت پاکستان تاسیس گردید که اکنون مرکز آن کالا یا در کنار دریای ماستورا موقعیت دارد.

قبایل هلی خیل ، ملاخیل ، میشتی ، شیخان ، موسی زائی ، لشکر زائی ، بلند خیل که مربوط قبیله بنگش می باشد در اجنسی ورکزائی به سر می برند این اجنسی توسط کوه های مرتفع که ارتفاع آن 6 الی 7 هزار فت می باشد احاطه گردیده است.

5 – اجنسی کرم :

این اجنسی دارای مساحت (1305) مربع میل و نفوس آن (760) هزار نفر می باشد . مرکز اجنسی متذکره پارا چنار و در سال (1892) بنابر دعوت شیعه های توری از انگلیس ها به موجب اینکه از تهاجمات اهل تسنن نجات یافته باشند اشغال گردید.

قسمت عمده این اجنسی که در امتداد دریا کرم واقع است تحت اداره حکومت بوده و متباقی آن بنام منطقه سرحدی یاد میشود . قبایل توری و بنگش که اهل تشیع می باشند بر زمین های حاصلخیز این منطقه دسترسی دارند.

قبیله های چمکی ، ماشله زائی ، علی شیرزائی و مشت زائی در این اجنسی امرار حیات می نمایند .

اولین پولیتیکل اجنت انگلیسی در سال (1892) برای اداره این اجنسی تعین و مقرر گردید.

اراضی شاداب و کوهزار کرم اجنسی برای سیاحین از اهمیت خاص بر خوردار می باشد.

6 – اجنسی وزیر ستان :

     این اجنسی دارای مساحت (1817) مربع میل و نفوس آن (750) هزار نفر میرسد.

عشاید ولی خیل . مرمت خیل و ابراهیم خیل که به قبیله اتمانخیل منسوب میگردد در این اجنسی بودو باش می نمایند.

مرکز اجنسی وزیرستان شمالی میرانشاه بوده و اولین پولیتکل اجنت انگلیسی در سال (1910) از طرف هند برطانوی در آن انتصاب گردید.

اراضی وزیرستان جنوبی و شمالی که با هم متصل اند صعب العبور بوده و شاهد صحنه هیا خونین جنگ با انگلیسی ها بوده که نام های مردان افسانوی مانند ابپی فقیر و مرزا علی خان مربوط قبیله توری خیل وزیر از جمله مبارزین سر سخت در برابر انگلیس ها به شما میروند.

7 – اجنسی وزیرستان جنوبی:

      اجنسی وزیرستان جنوبی دارای مساحت (2556) مربع میل و نفوس آن (840) هزار نفر می باشد.

در گذشته ها تعداد کثیری از هندوها در این جا مسکن گزین بوده که بعد از ایجاد پاکستان در سال (1947) از این محل مجبور به هجرب گردید و جای آنرا قبیله مسعود اشغال نمود. پیرو روشان که در دور مغل ها شخص مبارز و آزادیخواه بود به مقاومت های شدید علیه مغل ها پرداخت که تاریخ شاهد شاهکاری های وی نیز می باشد و بعد از وفات در کانی گروم یکی از مناطق وزیرستان جنوبی دفن گردید.

اکنون از حوادث خراش یازدهم سپامبر 2001 که مدت شش سال میگذرد با وصف تلاش های جامعه جهانی این پدیده منحوس تروریزم کماکان که سایه غلیظ خویش را از بالای افغانستان بر نداشته و تمدن بشری را تهدید میکند هر چند بعد از سر نگونی رژیم طالبان بساط این کابوس هولناک از سر زمین افغانها رخت بست ولی با کمال تاسف که بعد از مدت کوتاهی از آن طرف مرز تجهیز وتمویل شد و دوباره وارد محرکه گردید که هنوز ملت و کشور ما با پرابلم های گوناگون از دست این مهمانان نا خوانده سردچار اند که باید بخاطر بیرون رفت ازاین پرابلم ها که ریشه شان زیادتر در مناطق قبایلی دوانده شده است چاره ئی جستجو گردد.

جامعه جهانی و منابع ذیربط جمهوری اسلامی افغانستان باید و باید در مورد یک ستراتیژی دراز مدت که بتواند برای نابودی تروریزم در این مناطق کارگر افتد که دست بکار شود و این پدیده ئی نا میمون را همیشه از خود و جامعه بشری دور بدارد . ما باور داریم که بخاطر یک سیاست و ستراتیژی که در برابر همسایگان بادر نظرداشت جو سیاسی کنونی با حفظ منافع ملی و حقایق تاریخی آنچه را که تا کنون وزارت امور خارجه عمل کرده ممد باقی گردد. بناً تشریح و توضیح اعداد و ارقام که ما از آن تذکر بعمل آوردیم با تفکر عمیق خواهد توانست با دراز مدت که رهگشای مشکلات و پرابلم های بعدی را که دولت افغانستان و دست اندرکاران سیاست ما با آن رو برو اند نافع و موثر واقع خواهد شد.

پایان

******