نوشته احمد سعیدی.

آموزه های از طرزی و دروازی برای امروز.

به ابتکار وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی افغانستان به تاریخ های دوم و سوم سنبله سال 1387 سیمینار تحت این عنوان ( تاسیس دیپلوماسی مدرن وزارت خارجه افغانستان و بزرگ داشت از علامه محمود طرزی و محمد ولی خان دروازی) دایر گردیده بود.

این عملکرد وزارت امور خارجه قابل تقدیر به قدر شناسی از فرزندان صدیق وطن شمرده میشود که ما آنرا از جمله اجراات با ارزش میدانیم، درین سیمینار شخصیت های علمی، سیاسی و فرهنگی از داخل و خارج کشور دعوت گردیده و اشتراک نموده بودند.

خانم هندیه دختر شاه امان الله غازی شاه دخت لیلا خانم انجنیر احسان الله پسر امان الله خان عمر جان طرزی پسر محمود طرزی پروفیسور آدمک نویسنده مشهور حوادث افغانستان  از کشور انگلستان، رابت کنسلت از آمریکا، خانم نانسی دوپری، ویکتور کارگون از کشور روسیه، دیوید از جرمنی، ولادی میر باکوی از روسیه، شاه محمود از روسیه، اسکندروف از تاجکستان، دونفر از دانشمندان هندوستان و پاکستان دانشمندان و پژوهشگران افغانی که از خارج کشور آمده بودند میتوان از سیاست مدار و دیپلومات سابقه دار کشور عبدالغفور روان فرهادی خانمش عادله هاشمی فرهادی لطیف ناظمی، رحمت الله بیژن پور، اکرام اندیشه مند، صدیق رهپو، داکتر جمال الدین سینا دلیری، رسول رحیم، علی پیام، خانم سنزیل نوید، داکتر طبیبی، سخاورز و همچنان سفرای دولت جمهوری اسلامی افغانستان هر یک دوکتور ننگیالی طرزی، دوکتور ظاهر طنین و خانم ملیه ذولفغار اشتراک نموده بودند، پیام حامد کرزی رئیس جمهور جمهوری اسلامی افغانستان توسط دوکتور سید مخدوم رحین سفیر افغانستان در هندوستان که یکی از جمله شخصیت های علمی و فرهنگی کشور است قرائت شد. تعداد زیاد از دانشمندان داخلی و خارجی مشتاقانه شرکت داشتند که تذکر نام هر کدام ایشان از حوصله این مقاله خارج است. با بزرگواری خود مارا عفو نمائید.

درین سیمینار دوروزه مقالات با ارزش قرائت شد. دیدگاه ها و نظریات در مورد شخصیت علامه طرزی و محمد ولی دروازی همه جانبه ارائه شد. هر مقاله و دیدگاه از ارزش خاصی واز جای گاهی مخصوص برخوردار بود اما آنچه که به من از همه ارجیت داشت مقاله دوکتور رنگین دادفر اسپنتا وزیر امور خارجه، مقاله دوکتور روان فرهادی، رحمت الله بیژن پوه، اکرام اندیشه مند، لطیف ناظمی، احمدی رئیس موسسه کاتب و یاداشت های پروفیسور آدمک یادانی مقالات این اشخاص هرگز معنای آنرا ندارد که دیگران نظریات خوب نداشته اند همه خیلی عالی  بود اما هر چیز به جای خود، من از این سیمینار چیز های نو آموختم و ضرورت دارم تا در مورد هر کدام ان دقیق تر فکر کنم درحالیکه دایر نمودن این سیمینار را به وزارت امور خارجه افغانستان مبارک باد میگویم چیزی را که درین سیمینار کمتر روی ان اشاره شد سیاست های بعدی افغانستان بود زیادتر یاداشت ها و مقالات درین سیمینار به گذشته ارتباط داشت روی این اصل خواستم مشوره کوچک به سیاست گذاری های بعدی در افغانستان با در نظر داشت عملکرد های محمد ولی خان دروازی و علامه طرزی داشته باشم.

شرایط کنونی و وضع مسلط در کشور ایجاب می نماید ، تا جمهوری اسلامی افغانستان یک سیاست متوازن و همگون را درقبال همسایگان دنبال و مورد تطبیق قرار دهد ، زیرا ترجیح دادن به یکی از کشور های همسایه باعث تحریک و عدم خوشنودی دیگران گردیده ، که این تیره گی روابط و ایجاد مخاصمت ها از جانب کشور های ناراض برای جمهوری اسلامی افغانستان مشکلات و پرابلم ها را ایجاد می نماید ، که مسلماً شرایط کنونی برای کشورمان طاقت فرسا و غیر ممد خواهد بود .

دنبال ستراتیژی تعرض آمیز در عرصه های مطبوعات ، اطلاعات و حتی برخورد های مسلحانه به نفع جمهوری اسلامی افغانستان نبوده ، بناءً شرایط کنونی ایجاب می نماید ، که از پخش آن مطالبیکه باعث تشنج اوضاع میان افغانستان و پاکستان و ایران و کشور های دیگر می گردد از آن باید خود داری نمود و همچنان مقامات عالی رتبه پاکستان و ایران نیز با پیروی همچو سیاست ها تشویق و ترغیب گردند و حتی اگر ایجاب نماید طی عقد موافقتنامه دوجانبه این مسئله مورد تائید و تصویب قرار گیرد .

 جانب افغانی در همه موارد باید از اصل ستراتیژی دفاعی در قبال همسایگان پیروی نموده و آنرا به مثابه سیاست رسمی جمهوری اسلامی افغانستان معرفی و قلمداد نماید . که محمد ولی خان دروازی به این سیاست عمیقا باور داشت. 

میان کشور های همسایه باید با امضأ موافقتنامه های دوستی و عدم مداخله نظامی مبادرت ورزید و آنها را نیز با پیروی از این امر مهم و ارزنده تشویق و ترغیب نمود ، تا به تحقق آن تن در دهند ، عقد همچو موافقه با پاکستان و ایران و دیگران یک امر مبرم و ضروری پنداشته می شود .

تبادله هیأت های حسن نیت وانجام مساعی جمیله با کشور های همسایه و بخصوص با پاکستان و ایران نیز یک امر مهم و درخور اهمیت تلقی می گردد که نباید آنرا از نظر دور نگهداشت چنانچه این حرکت و مسافرت را دروازی در 1922 میلادی انجام داد و خیلی موثر بود.

تأسیس انجمن های دولتی و مردمی میان کشور های همسایه و بطوراخص با پاکستان و ایران و تاجکستان نیز قابل غور و بررسی است ، که باید به آن مبادرت ورزید .

توسعه و گسترش روابط فرهنگی ، اقتصادی و تجارتی نیز با استحکام روابط سیاسی میان کشور ها منجر می گردد ، بناءً برای تحقق همچو اهداف نیز تدابیر عملی تحت اجرأ قرار داده شود علامه طرزی درین مورد همه جانبه تاکید داشت.

جمهوری اسلامی افغانستان باید با پاکستان و ایران یک موافقتنامه خاص مبنی برعدم مداخله در امور یکدیگر عقد نموده و در مندرجات آن تأکید بعمل آید ، که طرفین به هیچ عنوان نمی توانند مخالفین کشور مقابل را در کشور خویش پناه داده و یا زمینه های فعالیت ها برای آنها مساعد سازند و در این خصوص ایجاب می نماید ، تا مواد موافقتنامه از جانب کمیسیون خاص سازمان ملل متحد تحت نظارت قرار داده شود و در صورت عدم تطبیق مندرجات موافقتنامه و یا تخطی از احکام آن به شورای امنیت سازمان ملل متحد محول و طبق منشور سازمان ملل متحد در مورد همچو موارد اجرأت مقتضی بعمل آمده و طی یک قطعنامه خاص غرض تطبیق به جهانیان اعلام گردیده و جلو جانب تخطی کننده را طبق صلاحیت های خویش گرفته و به اجرأت عملی در زمینه دست زده به آن مبادرت ورزد .

با تائید از اصل همزیستی مسالمت آمیز و پیروی از سیاست های حسن نیت و همجواری پاکستان و ایران با این امر معتقد گردند ، تا در مورد صدور ویزه اتباع هردو کشور سهولت به وجود آید و موانعیکه همین اکنون در مورد عبور و مرور اتباع هردوکشور وضع گردیده از میان برداشته شود با این اصل علامه طرزی و دروازی یک دیدگاه داشته و باور مند بودند.

 علاوتاً یک جرگه وسیع که متشکل از افراد صاحب نفوذ این  کشور باشند به کابل و اسلام آباد و تهران سفر نموده و در مورد بهبود روابط میان این کشورها با سران و سایر مقامات عالی رتبه آنها تماس حاصل نموده و بعد از انجام صحبت ها و تفاهمات یک فیصله جامع و نافع در جهت بهبود روابط صادر و طرفین را بمنظور تطبیق آن متعهد نمایند .

با نظر داشت مطالب فوق ایجاب می نماید که جمهوری اسلامی افغانستان بمنظور بقأ و حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت ملی در یک اتحاد نظامی و اقتصادی جهانی شامل گردیده ، تا این شمولیت باعث آن گردد تا کشور های همسایه از مداخلات آشکار و پنهان خود داری نموده و مجبور با پیروی اصل همزیستی مسالمت آمیز و حسن همجواری گردد ـ  البته این شمولیت باعث نگرانی کشور های همسایه خواهند گردید ، چنانچه بعداز موافقه با آمریکا همینطور شده باید ما درست این مجبوریت و این سیاست را تشریح میکردیم، ولی جمهوری اسلامی افغانستان به جزء از آن در شرایط کنونی که فاقد نیــــروی لازم دفـــاعی همه جانبه می باشد چاره دیگر نیز نداشت ، امید است مقامات ارشد جمهوری اسلامی افغانستان با این طرح و پیشنهاد مسئولانه اندیشیده و به اقدامات عملی در زمینه متوصل گردند .

دولت جمهوری اسلامی افغانستان ، ایران و پاکستان با تلاش در جهت رسیدن با یک توافق جامع و گسترده بمنظور بهبود روابط و مناسبات می توانند صلح و آسایش همگانی را در منطقه استقرار بخشند ، که با تحقق این امر ارزنده و مهم می توانند مردمان این کشورها راه سعادت و ترقی همه جانبه را به پیش برده و در صلح و صفا زنده گی نمایند .

با پیروی از این اصل که دولت ها در روابط بین المللی خود از تهدید و یا توسل به زور علیه تمامیت ارضی ، استقلال سیاسی و حاکمیت ملی به هر شیوه که باشد خود داری نمایند ، زیرا عدم پیروی از همچو اصالت ها مغایر اصول و منشور سازمان ملل متحد بوده و نباید از آن عدول نمود .

جمهوری اسلامی افغانستان مسئله بازگشت دواطلبانه و مسالمت آمیز پنـاهنده گان افغان را بانظرداشت مشکلات و پرابلم های موجود مطرح بحث نموده و با یک توافق کلی و جامع با ایران و پاکستان باید به نتیجه برسد برای این سیاست که منحیث آله فشار از مهاجرین علیه افغانستان استفاده میشود خاتمه بخشد.

نهایت ضرورت است تا ما از سیاست های که مشکل زا باشند بخصوص در مقابل هماسیه گان جداً پرهیز کنیم دست اندر کاران سیایت باید این حقیت را بدانند عملکرد های ما در سیاست و استراتیژی های عالمانه و عاقلانه میتواند ما را از بد بختی های زیاد نجات دهد .

بايد سياسيون وقوتهاي نظامي ما اين حرف را به ذهن خود داشته باشند که در شرایط موجود دشواری های زیادی پیش رو دارند مادر یک مرحله از تاریخ قرار داریم مرحله که با سیاست های 89 سال قبل در افغانستان چندان تفاوتی ندارد ما در جای ایستاده ایم که 80 سال قبل ایستاده بودیم ولی با اندک تفاوتی در شرایط عینی و ذهنی جامعه خود، این مرحله مرحله تروریزم و سیاست گذاری های ماجراجویانه  کشور های همسایه و منطقه است. اما 80 سال قبل ماجرا جوئی های برتانیه آنوقت پیش روی بود که حالا شاگردانش آنرا تمثیل میکنند این سیاست های منطقه را با آتش کده تبدیل کرده است که هوشیاری های سیاسی و عملکرد های عاقلانه میتواند حد اقل نسبتا گره گشاه باشد.